Codependentie in onze maatschappij - deel 2: grenzen

 Tijdens het lezen van het hoofdstuk over grenzen in Facing codependence van Pia Mellody begint het me bijna te duizelen. Het is zó herkenbaar! Het begrijpen van hoe grenzen werken, zowel de uiterlijke als de interne, laat je in één klap begrijpen waarom het zo ongelooflijk vaak moeilijk (fout) gaat tussen mensen.

Een grens is - simpel gezegd - de scheidingslijn tussen wat van mij is en van de ander. Bij het begrip fysieke grens kunnen de meeste mensen zich gelukkig wel wat voorstellen: die grens leg je zelf om te bepalen hoeveel afstand je wilt hebben tot anderen, waarbij dit per persoon en per situatie kan verschillen (een gezonde grens is een flexibele grens). Als je zelf weet te bepalen waar jouw grenzen liggen, helpt dit je meteen om de grenzen van anderen te respecteren.

Interne grenzen gaan over ons denken, voelen en gedrag. Als wij gezonde interne grenzen hebben, begrijpen we dat onze eigen innerlijke wereld van onszelf is, we nemen daar verantwoordelijkheid voor en we mixen die niet met die van anderen. Hoewel dit zó vanzelfsprekend klinkt, is er op dit punt volgens mij onnoemelijk veel onduidelijkheid. Want doen we dit wel?

Hoeveel mensen leggen de oorzaak van hun gevoel, positief of negatief, niet bij externe factoren? En andersom: hoeveel mensen maken zichzelf verantwoordelijk voor andermans gedrag, gevoel of gedachten? Ik denk dat die manier van denken diep is doorgedrongen in de maatschappij als geheel:

• ouders worden verantwoordelijk gemaakt voor het gedrag van hun kinderen
• mensen denken elkaar gelukkig te kunnen maken
• mensen zeggen pas gelukkig te kunnen zijn als hun kinderen dat zijn
• mensen worden somber als het regent
• enzovoort

Stuk voor stuk o zo begrijpelijke redenaties, maar niet gezond. Als je het gaat begrijpen, zie je het ineens overal. Vandaar mijn gedachte dat codependentie (wat in feite betekent dat je voor je welbevinden afhankelijk bent van externe factoren) breed aanwezig is in de maatschappij. Je herkent het niet alleen in de codependentie, maar volgens mij is dit wat ook narcisme kenmerkt. Pia Mellody beschrijft namelijk een aantal manieren waarop disfunctionele grenzen werken bij codependente mensen:

Mensen die geen grenzen kennen, hebben er geen besef van dat zij worden misbruikt, of dat zij zelf misbruiken. Hoewel de één pleger is en de ander slachtoffer, komt dit door hetzelfde probleem. Mensen met intacte (gezonde) grenzen kunnen zich maar moeilijk voorstellen dat er volwassenen zijn die niet in staat zijn om dader- of slachtoffergedrag te stoppen.

Mensen met beschadigde grenzen hebben gebieden of periodes in hun leven waar ze in staat zijn om hun grenzen te bepalen, maar die zijn afhankelijk van tijd of plaats. Er is bijvoorbeeld een verschil tussen het beleven/kunnen hanteren van grenzen thuis en op het werk of school. Of een persoon heeft moeite met het leggen van grenzen als hij moe is, of bang. Zulke mensen hebben óók maar ten dele begrip voor de grenzen van anderen, eveneens afhankelijk van tijd of plaats.

Mensen met muren in plaats van grenzen geven bewust of onbewust de boodschap af: pas op dat je niet in mijn buurt komt. De muur bestaat volgens Pia Mellody uit:

• boosheid: als je te dichtbij mij komt, explodeer ik. 
• angst: deze mensen mijden contact: als je te dichtbij komt, stort ik in. 
• stilte: deze mensen proberen zichzelf onzichtbaar te maken. Ze observeren wat er gebeurt zonder zelf deel te nemen.
• woorden: met een muur van woorden houden mensen anderen effectief op afstand doordat ze gewoon door blijven praten, ongeacht of anderen het gesprek een andere wending proberen te geven
• mensen kunnen deze muren ook afwisselend inzetten

Sommige mensen wisselen het hebben van muren af met het afwezig zijn van grenzen. Een soort van schrikreactie op het kwetsbaar durven zijn zonder te begrijpen hoe gezonde grenzen neer te leggen.

Ik herken zowel mijzelf als mijn ex-man in een aantal van bovenstaande kenmerken. Wat is het ongelooflijk belangrijk om kinderen al jong te leren (voor te leven!!) hoe zij kunnen leren om gezonde, flexibele grenzen in te stellen!

Het stopt nooit

 Persoonlijke ontwikkeling hoeft nooit te stoppen. Daar ben ik heel blij mee, want het helpt zó ontzettend goed om te begrijpen, en om net zo lang te zoeken tot ik het begrijp als er dingen gebeuren die ik nog lastig vind.

Ik vind het lastig om onderwerpen te vinden voor dit blog. Ik ben niet iemand van veel herhalingen, en alles is al een keer gezegd. Over de kinderen zou ik boeken vol kunnen schrijven, maar dat doe ik niet omdat zij hier niet om hebben gevraagd. Bovendien ben ik op LinkedIn begonnen om veel te schrijven over dingen die ook al in dit blog staan, maar dan net weer anders. Dat ga ik ook niet dunnetjes overdoen hier.

Het blog laat ik in elk geval online staan, al is het alleen maar voor alle recepten. En soms voeg ik er nog wat aan toe, zoals vandaag.

Iets wat mij niet makkelijk viel, was een verwijt dat ik langs een van de platforms van sociale media naar me toe kreeg van iemand die zei dat zij de titel van mijn boek had gesuggereerd, en dat ik nu net doe alsof ik dit zelf heb bedacht. En dat dit niet oké is. Het lijkt erop dat ik daarop uit haar leven ben gebannen omdat mijn antwoord niet meer is gelezen en ik kennelijk ontvriend ben op een ander platform. Dat voelt als onaf, want ik zou heel graag in verbinding zijn en blijven met in principe alle mensen. Als de mogelijkheid tot contact wordt afgesneden, voelt dat toch nog heel naar.

Gelukkig weet ik nu ook hoe ik hiermee om mag gaan. En dan gaat het er niet eens zozeer om of het waar is wat er wordt gezegd, maar veel meer om de behoeften en gevoelens. Mijn eerste gevoel van verontwaardiging verdween toen ik me dit realiseerde. Ik stelde me voor dat het klopte wat ze zei, en ook al kan ik het me oprecht niet herinneren hoe ik aan mijn titel ben gekomen anders dan dat ik er op een ochtend mee wakker werd, het zou best kunnen dat dit was door een suggestie van iemand anders. In dat geval ben ik haar er heel dankbaar voor, want ik ben erg blij met de titel. Met deze gedachte heb ik de angel eruit gehaald. 

Ik zou haar graag de gelegenheid geven om mij te zeggen of ze een concreet verzoek aan mij heeft. Ik hoop dat haar eigen behoefte onder wat ze heeft geschreven hiermee wordt erkend en gezien. Meer kan ik nu niet doen, dus ik mag het laten gaan.

Op LinkedIn reageerde iemand met: loslaten is op een andere manier vasthouden. Ik vond dat een erg mooie! Want loslaten betekent niet dat je onverschillig wordt. Het betekent iemand de vrijheid geven om iets te doen of niet te doen, in zijn of haar eigen tempo. 

Het helpt zo om de dingen die er gebeuren op deze manier te begrijpen!

Verbinden met de ander - in het moment zijn

 Van mijn kinderen krijg ik de mooiste lessen. Nu ik een aantal van de kinderen weer bij mij heb wonen, heb ik een valkuil van mij ontdekt: ik wil ze graag bijbrengen wat ik zelf heb geleerd. Dat valt niet altijd in goede aarde.

Tijdens het wekelijkse bezoek van de gezinsbegeleidster ontstaat er een ruzie tussen twee broers. Het lukt niemand van ons om de ene tot bedaren te brengen, ook de gezinsbegeleidster niet. Het lukt hem zelfs om mij te kwetsen door te zeggen hoe irritant ik ben met mijn voortdurende gepraat over zachtheid, en dat overal een reden voor is. Pas 's avonds, als ik met hem in de auto zit en we één op één met elkaar praten, wordt mij duidelijk dat hem gewoon iets ontzettend dwars zat wat met school te maken heeft. Had ik me 's middags met hem verbonden in het moment en me afgevraagd hoe zijn gevoel op dat moment was, dan had ik dat al op z'n minst kunnen raden. We zaten met z'n allen 's middags in een welles-nietes, zelfs de gezinsbegeleidster. Wat moet dat naar voor mijn zoon zijn geweest! Dit was het begin van de les.

Een poosje later vertelt dezelfde zoon dat de geschiedenisleraar op school had gezegd dat hij de leerlingen uit het raam wilde gooien. Ik verbind mij onmiddellijk met het gevoel dat deze leraar kan hebben gehad (dat is makkelijk voor mij, want ik heb zelfs wel eens zoiets gedacht en zelfs gezegd) en ik zeg zoiets van: ik kan me voorstellen dat hij gewoon even niet meer wist wat hij met jullie aanmoest. Fout! Mijn zoon gooit mij levensgroot voor de voeten dat ik het alwéér doe: zeggen dat overal een goede reden voor is. Nu valt het kwartje, ik hoef me in dit moment niet met de leraar te verbinden, maar met mijn kind! Ik stel mijn zoon voor dat ik de volgende tien keren helemaal niets zal zeggen, en vraag of hem dat op zou luchten. Daar kon ik zeker van zijn. Ik voel ineens de verbinding - en dat is met deze zoon best bijzonder!

Het is zó ontzettend eenvoudig eigenlijk. En nog steeds leer ik. Gelukkig maar!

Zijn gevoelens bedrog?

 Ik ben opgegroeid met het idee dat je gevoel je bedriegt. Inmiddels denk ik dat je gevoel JUIST de waarheid spreekt - maar dan moet je wel goed begrijpen wat er met gevoel bedoeld wordt. Wat denken jullie?

In de eerste plaats is het belangrijk om te weten wat er eigenlijk bedoeld wordt met het woord gevoel. Als je zegt: ik heb het gevoel dat hij mij bedriegt, dan is dat helemaal niet wat in mijn optiek met gevoelens wordt bedoeld, maar dan is dat een verkapte beschuldiging. Als je zo redeneert, dan kan ik me voorstellen dat er wordt gezegd: het gevoel bedriegt. 

Maar dan. Als ik ergens in de verte in mijn innerlijk een kriebel voel, en ga op onderzoek uit waar dat vandaan komt, dan blijkt altijd dat dit gevoel een waardevolle indicator is van iets heel erg belangrijks over mezelf. Een enorme kans voor groei. 

Helaas heb ik dat tijdens het opgroeien nooit zo begrepen. Daarom had ik de gewoonte ontwikkeld om dat soort kriebels geen aandacht te geven. Niks mee te maken, we gaan over tot de orde van de dag. Nu weet ik dat ik in feite daarmee mijzelf ben kwijtgeraakt. Michelle van Dussendorp spreekt daarover, zie de vorige twee blogposts. 

Ik vind het verdrietig dat er zo ontzettend veel miscommunicatie is. Als je ervan uitgaat dat we in wezen allemaal naar hetzelfde beeld zijn geschapen, en dus ook in wezen elkaar zouden kunnen begrijpen, dan zie je pas hoeveel ertussen is gekomen. 

Nog een keer Michelle

 Michelle van Dussendorp heeft mij nog een keer geraakt de afgelopen week, en ook die lezing wil ik heel graag verder verspreiden. In deze lezing vertelt ze over de basisemoties die iedereen heeft, en laat ze zien dat ook Jezus en God dezelfde emoties kennen (vanuit de grondtekst van de bijbel, en ze laat ook zien dat de vertalers dit niet altijd juist hebben weergegeven, alsof je van Jezus niet mocht zeggen dat hij echt bang was). 

Ze haalt de tekst aan waarin staat: laat uw ja ja zijn, en uw nee nee. En dat legt ze dan zo uit: als je in je innerlijk een 'nee' voelt, zeg dan ook met je mond 'nee'. En dat geldt ook voor 'ja' uiteraard. Hoe vaak gebeurt het niet dat mensen ja zeggen tegen iets dat ze eigenlijk niet willen? Ik kan me vergissen maar het kan best zijn dat juist christenen deze kronkel toepassen en zelfs verkondigen - terwijl het hierdoor komt dat er zoveel problemen ontstaan in mensen: depressies bijvoorbeeld. Of het verhaal dat achter mij ligt. 

Wat ontzettend raar om te denken dat het christelijk is om je gevoel compleet te negeren. Michelle maakt duidelijk hoe belangrijk het is om je emoties hun rechtmatige plek in je leven te geven. Je kunt het zelf beluisteren:

Michelle

 In de vakantie heb ik een paar lezingen/preken beluisterd van Michelle van Dussendorp. Ik kende haar nog niet en meestal ben ik niet zo'n luisteraar van filmpjes, maar deze luisterde ik wel - en ben daar heel enthousiast over geworden! Michelle is christen en psycholoog, en als ik het goed heb begrepen is het haar missie om christenen te helpen omgaan met hun emoties. Ik ben gaan beseffen dat het proces dat ik zelf achter me heb liggen véél breder is dan ik had gedacht. Niet alleen in onze kerk is dit een gebied waar veel te weinig inzicht in is. Hoe breed het is, kan ik slechts raden. Alle reden om op alle manieren eraan te werken dat de balans wordt hersteld - Michelle doet dit op haar manier.

Al eerder schreef ik in dit blogje over de zondeval. Veel mensen beschouwen de zondeval als het moment dat de mens iets deed waarvan gezegd was dat het verboden was. Voor mij werd iets daaraan toegevoegd wat mij verder hielp: het afschuiven van de verantwoordelijkheid (het was de schuld van de vrouw/van de slang). Michelle voegt daar nog iets aan toe wat ik zó belangrijk vind dat ik het hier verder wil verspreiden. Je kunt het trouwens zelf ook beluisteren in onderstaand filmpje. Zij vertelt dat het niet pas fout ging op het moment dat Eva van de vrucht van die boom at, maar al veel eerder: op het moment dat zij in gesprek gaat met de slang óver God, in plaats van Hem erbij te betrekken. De slang vroeg haar namelijk: heeft God niet dit en dat gezegd? Zij had gewoon kunnen zeggen: vraag het Hemzelf maar, Hij staat hier naast me. 

Ik vind dit zo'n mooi inzicht! Het past naadloos bij alles wat ik van Marshall Rosenberg heb geleerd. Hieronder de bewuste lezing (ik houd  niet zo van het woord preek):

Goede voornemens

 Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt alle kwesties waar je je hoofd over kunt breken afbreken tot op het niveau van gevoelens en behoeften (de basis onder de geweldloze communicatie). Waarmee je dan in de meeste gevallen vanzelf de oplossing of de uitkomst weet.

Vandaag dacht ik na over goede voornemens. Vaak zijn goede voornemens wat Rosenberg strategieën noemt: manieren om ergens in te voorzien, maar niet de behoefte zelf. Bijvoorbeeld: ik wil stoppen met roken. Ik begreep ineens waarom goede voornemens zo vaak sneuvelen: omdat de behoefte eronder niet wordt erkend.

Het goede nieuws is dat als de behoefte wél wordt erkend, het vele malen makkelijker wordt om gewoontes te veranderen. 

Stom eigenlijk dat je een gevoel van falen kunt hebben als je je niet aan je eigen goede voornemens hebt kunnen houden. Terwijl dit eigenlijk gewoon een signaal had kunnen zijn om te gaan onderzoeken waaróm het niet is gelukt. Een heel simpel voorbeeld: ik houd ervan om 's avonds na het eten te relaxen in plaats van de afwas nog weg te werken. Ik heb geen afwasmachine, dus de vaat blijft op het aanrecht staan. 's Morgens heb ik juist heel veel energie, en dan vind ik het geen enkel punt om de afwas van de vorige avond te doen. Mijn huisgenoten hebben er desgevraagd geen problemen mee, waarom zou dit dan een probleem zijn? 

Toch is er een tijd geweest dat ik me heb voorgenomen om elke avond een schoon aanrecht achter te laten voor de volgende ochtend. De reden hiervoor kwam niet echt van binnenuit, uit mijn eigen behoefte, maar veel meer aan de gedachte dat er een manier was die zou voldoen aan "hoe het hoort". 

Toch mooi om erachter te komen dat het leven nog meer ontspannen kan zijn!

Liegen?

 Vanmorgen kwam het onderwerp liegen ineens weer eens in mijn gedachten langs. Wat klinkt dat slecht, liegen! Het kan ook zachter: creatief omgaan met de waarheid bijvoorbeeld. Of gooien met de bijbeltekst: wees niet al te rechtvaardig. 

Het mooie van persoonlijke ontwikkeling is dat alles voortdurend verschuift, waardoor er nieuw licht schijnt op oude plekken. Of misschien scheen dat licht er vroeger ook al, maar had het een andere kleur. Ik heb wel eens gehoord dat ouders hun kinderen op school ziekmeldden omdat ze naar een activiteit van de kerk wilden die werd gehouden tijdens schooldagen. Dat waren de rekkelijken. Dat heb ik zelf nooit willen doen, ik was zelf meer een van de preciezen. De enige keer dat ik bijzonder verlof heb aangevraagd omdat ik samen met mijn dochter naar de vrouwenconferentie in Noorwegen wilde, kreeg zij vrij van school. Dat was nog best bijzonder, want de school zelf gaf me weinig kans, maar ze hebben het toen aan de leerplichtambtenaar gevraagd.

Een ander voorbeeld: ons eerste koophuis had een vrij lage zolder. Destijds kregen we te horen dat de enige dakkapel die goedgekeurd zou worden, er eentje was waarbij je binnen met je hoofd zo'n beetje tegen het plafond liep, vanwege de goedgekeurde hoogte. Na een tijdje verrezen links en rechts de dakkapellen om ons heen, maar allemaal toch net dat stukje hoger dan toegestaan, met als groot voordeel een stukje lucht tussen je hoofd en het plafond. Wat bleek? Iedereen vroeg netjes de goedgekeurde dakkapel aan, maar bouwde vervolgens een andere. En de gemeente had niets door. Toen wij zelf toe waren aan een extra slaapkamer en een dakkapel wilden aanvragen, was de keus aan ons. Gelukkig waren wij eensgezind: wij wilden niet het één aanvragen en het ander bouwen, dus vroegen wij de hogere dakkapel aan. Het ging niet van een leien dakje, maar uiteindelijk is onze aanvraag toch goedgekeurd, omdat de reden voor de afwijzing niet meer geldig bleek: die was namelijk dat het mooiste resultaat er juist in bestond dat iedereen dezelfde dakkapel had...

Toen ik hierover aan het nadenken was, kwamen de rekkelijken en de preciezen ook weer voorbij. En daarmee mijn besef dat mijn visie toch is veranderd. Niet dat ik nu ineens van een aardig precieze meer rekkelijk ben geworden. Maar ik keek er ineens op een nieuwe manier naar. Ik zag ineens dat er in wezen niet zoveel verschil zit tussen de rekkelijken en de preciezen. Ik zag het conflict dat huist onder de vraag of iets nou wel of niet mag. De wederzijdse veroordeling. Het denken dat het één beter is dan het ander. Ik dacht na over onbewuste patronen, en over wat je voorleeft aan je kinderen. En waarom. Voelde ik me als precieze beter dan de rekkelijken, en al helemaal omdat ik via de eerlijke weg toch had gekregen wat ik wilde, nu opende zich een nieuwe laag van bewustzijn. 

Hoe belangrijk is het om te beseffen dat wat ik doe, dat ik daarmee mijn kinderen als het ware programmeer. Als ik heel graag wil dat ze naar de activiteit van de kerk gaan en ik meld hen daarom ziek op school, dan krijgen ze waarschijnlijk het warme gevoel dat ik hen gun wat zij willen, en dat ik daarom bereid ben om wegen te gaan die je 'normaal gesproken niet zou bewandelen'. Maar ik leef hen óók voor dat het oké is om te liegen om te krijgen wat je wilt hebben. Met daaronder een hele berg aan (voor)oordelen over de wereld om ons heen. 

Het zou veel oplossen als we iedereen zouden behandelen zoals we zelf behandeld willen worden. Ook de werkgever, de bouwcommissie en de leerkracht. Het mooie is dat ook dit iets is waarin je je leven lang kunt doorgroeien!

Waar ik tegenaan liep in de zorg - inzichten

Ook al doet iedereen zijn uiterste best, je best doen betekent voor de meeste mensen naar je eigen beste inzicht leven, en meestal ook jouw ideeën over wat gezond en goed is, aan andere mensen opleggen. Met de allerbeste bedoelingen overigens.

Er zijn mensen in de grote groep helpenden om ons heen geweest die mij nieuwe inzichten hebben kunnen geven. Dat is natuurlijk geweldig. Maar er zijn óók botsingen van meningen geweest. Als je zelf de regie over je leven hebt, is dat helemaal prima. Niet iedereen hoeft het met elkaar eens te zijn. Maar als je onder de loep ligt, jezelf moet 'bewijzen' naar wel vijf verschillende instanties die deels ook regie over jouw leven hebben, dan is dat wat minder handig. 

Het allerbeste dat ik heb kunnen doen, is zelf durven blijven denken. En dingen aankaarten waar het belangrijk was. Als mijn mening niet gevraagd werd maar er werd wel een beslissing genomen op grond van een inzicht dat niet het mijne was en dat bijvoorbeeld een beperking in het contact inhield, dan heb ik dat in toenemende mate durven bespreken. En gelukkig heb ik gemerkt dat ik daardoor respect heb gekregen. En de beslissingen werden weer teruggedraaid.

Ook nu weer komt het vooral aan op je eigen persoonlijke ontwikkeling. En dat heeft voor mij goed uitgepakt. Maar ik zou best willen pleiten, vooral bij hulpverleners die toezicht uitoefenen op de opvoeding van kinderen (voogden, pleegzorgwerkers), dat ze degene over wie ze dat toezicht uitoefenen niet in de eerste plaats oordelen op grond van wat zijzelf of anderen menen te zien, maar dat ze er eerst naar vragen: "ik hoor dat dit en dat is gebeurd, klopt dat?" Vraag het uit nieuwsgierigheid, uit een echt willen weten zonder er van tevoren al een oordeel over te hebben, dan voorspel ik dat er een veel grotere kans is op een constructieve samenwerking. 

Pijn is fijn

 Nou ja, pijn is fijn.... misschien kun je beter zeggen: pijn is gezond. En dan moet je het nog goed begrijpen ook. Tijdens het opruimen kwam ik allerlei aantekeningen tegen die ik in mijn coachingstraject heb gemaakt. Zoals dit zinnetje:

pijn x verzet = lijden

Wat een wijsheid. Het is niet nodig om op deze manier te lijden. Lijden (zoals bij slachtofferschap) ontstaat wanneer je je verzet tegen de pijn van de situatie. Je kunt ook anders met de pijn omgaan, onderzoeken waar het vandaan komt, leren accepteren en jezelf erdoor laten bewerken. 

Wat zou een mooie tegenhanger kunnen zijn? Misschien deze:

pijn x acceptatie = groei?

Kernkwadranten

 Tijdens mijn coachingstraject zijn we een keer aan de slag gegaan met kernkwadranten. Een heel leuke manier om jezelf (en anderen!) beter te leren kennen. Hierboven een schematische voorstelling van zo'n kernkwadrant, wat nog niet is ingevuld. Alleen de titels of "kleur" van de vakken staan erin. Je kunt op elk punt beginnen van het kwadrant, bijvoorbeeld bij een eigenschap die je irriteert. Omdat dit je nou eenmaal het eerst zou kunnen opvallen.

Ik vind het leuker om te beginnen met een kernkwaliteit, een kracht van jezelf, die vul je dan in links boven. Een van mijn eigen kernkwaliteiten is spontaniteit, dus dat staat in het ingevulde schema in mijn coachingsschrift.

Nu komt het leuke gedeelte. Als je namelijk je kracht of je kwaliteit te ver doordrukt, dan wordt het te veel van het goede en is het voor niemand meer leuk. Dat noem je dan je valkuil. De valkuil die voor mij bij spontaniteit hoort, is ondoordacht zijn. Dat dit ook echt mijn valkuil is, weet ik, omdat er wel eens over mij gezegd is dat ik sommige dingen niet goed doordenk. Kijk, en als anderen dat vinden, dan hebben ze daar vast wel een reden voor. En dan is het ook wel zo handig als je daar zelf ook op let.

De uitdaging, in het vak rechts onder, bestaat uit het positief tegenovergestelde van de valkuil. Dat zou bij ondoordacht kunnen zijn: weloverwogen. De diagonale pijl tussen het eerste vak en dit derde vak geeft aan dat dit een mooie aanvulling is op de kernkwaliteit.

In het vierde vak tenslotte wordt je allergie genoemd die bij dit setje eigenschappen hoort. Dan gaat het om een eigenschap waar jij je bij anderen aan kunt irriteren. Als je zelf heel spontaan bent, kun je je bijvoorbeeld irriteren aan mensen die juist heel afwachtend zijn. Dit heb ik bij mezelf dus ingevuld.

Het mooie is dat juist als je je irriteert aan andermans gedrag, dit komt doordat de ander is doorgeschoten in een van zijn eigen kernkwaliteiten (daarom is het irritant geworden). Wat is daar nou zo mooi aan? Nou, die kernkwaliteit van de ander is nou net jouw eigen uitdaging, het punt waar jouw ontwikkelingsmogelijkheden liggen.

In het genoemde voorbeeld zou ik me, als spontaan persoon, dus kunnen ergeren aan mensen die dralen. Kijk ik verder dan mijn neus lang is, dan besef ik dat die mensen mij iets te leren hebben, namelijk om iets meer weloverwogen te werk te gaan, zodat ik niet doorschiet in mijn spontaniteit en ondoordacht handel. Snap je?

Een ander kernkwadrant dat ik in mijn schrift heb staan komt vanuit een andere hoek. Ik had moeite met iemand die zich met mij bemoeide. Dat vul ik dan in het vak linksonder in bij allergie. Vervolgens bedenk ik waar die bemoeizucht vandaan zou kunnen komen. Waarin is deze persoon doorgeschoten? In dit geval was het zorgzaamheid - dit was dus mijn eigen uitdaging, en mijn ontwikkelpunt. In de bovenste twee vakken staan dan de twee tegenhangers hiervan. Links boven heb ik ingevuld: zelfstandig (autonoom). Ik beslis namelijk graag zelf. De valkuil die daarbij hoort, en waarin je valt als je té zelfstandig bent, is dat je geen rekening houdt met de ander. Wat inderdaad het omgekeerde is van de zorgzaamheid die rechtsonder staat.

Ik vind het bijna een spel om hierin van alles in te vullen. Goed voor je zelfkennis, en voor mensenkennis in het algemeen. Als je je sterke punten kent, weet je gelijk je valkuilen. En je ontwikkelpunten. Een enorm mooie tool om "in balans" te komen!

Het vervolg op de coronamaatregel

 Vorige week schreef ik dat ik de pleegzorginstelling had gemaild wat ik vond van hun beleid. Daarbij noemde ik ook wat André Rouvoet had gezegd, dat ouders niet de maatregelen moeten aangrijpen om het kind fysiek contact met de andere ouder te ontzeggen.

Ik kreeg vrij vlot een uiterst vriendelijk antwoord van de begeleider, waarin werd uitgelegd dat het iets anders is als je kinderen uit kwade wil het contact met de ouder ontzegt, dan wanneer je dat doet omdat je je aan de voorschriften van de overheid wilt houden.

Hoewel ik helemaal begrijp waar deze houding vandaan komt, komt het me nu des te absurder voor. Het doet me denken aan de time-out die aan kinderen wordt gegeven - ga jij maar even op de trap zitten - en waarvan Alfie Kohn uitlegt in zijn boek 'Onvoorwaardelijk ouderschap' dat je hiermee het kind eigenlijk je liefde ontzegt. Wat niemand wil uiteraard! Natuurlijk begrijp ik dat er veel mensen zijn, ook professionals, die nog wel geloven in deze manier van voorwaardelijkheid, uit volkomen oprechte overtuigingen.

Hoe volkomen oprecht, bleek uit de mail die ik na de wandeling met mijn zoon kreeg, waarin gevraagd werd hoe het was verlopen. Ik vond dit bijzonder attent, vooral omdat deze pleegzorgwerker er niet in de eerste plaats voor mij is, maar om het pleegouderstel te begeleiden.

Al met al ben ik gek genoeg dankbaar voor wat er gebeurt. Voor de inzichten die ik opdoe, en dat ik zonder oordeel kan kijken naar mensen die het anders doen. Uiteraard speelt het vooruitzicht dat ik binnen afzienbare tijd deze zoon weer helemaal zelf mag opvoeden, daarbij een grote rol...!

Jezelf verdedigen

 Een van de beste eye-openers die ik kreeg van degene die bij ons MDFT-therapie zou doen, was vastgelegd op een A4-tje dat hij bij een van de gesprekken op tafel legde. Het waren regels voor communicatie die worden ingezet bij vechtscheidingen. Helaas heb ik van dat A4-tje maar één ding onthouden, en dat is dat het woord verdedigen stond in het rijtje van dingen die je NIET moet doen.

Dat was wel heel raar om te horen. Als iemand je van de gekste dingen beschuldigt, dan is het een heel natuurlijke en logische reactie om jezelf te gaan verdedigen. En het is een raar idee dat je daarmee eigenlijk alleen maar meer bijdraagt aan het verbale geweld.

Toch is deze les wel geland gelukkig. Hoe het werkt, waarom het net zo min helpt om te verdedigen als aan te vallen, is wellicht het makkelijkst te zien bij ruzies van anderen. Of als je het heel simpel voorstelt: je houdt het welles-nietes-spelletje in stand. Je komt allebei alleen maar vaster te zitten in je eigen mening.

In de tijd van die gesprekken had ik nog geen idee hoe het dan wel moest. Het beste wat ik toen wist, was om mijn mond gewoon te houden, en niet meer te luisteren. Dat vond ik al heel knap van mezelf, maar het bracht natuurlijk niet de oplossing.

Eigenlijk toch gek, dat je zo compleet anders tegen dingen aan kunt gaan kijken, zoals in dit geval het oprecht verdedigen van jezelf.

Over droog vasten

 Zo lang ik mijzelf ken, ben ik geïnteresseerd geweest in gezondheid. Dat heb ik niet van een vreemde, mijn moeder en mijn oma konden er ook wat van. Grappig genoeg heb ik niet één op één hun denkwijzen overgenomen, maar heb ik mijn eigen weg gezocht.

Ik ben ervan overtuigd dat er meerdere wegen zijn die naar echte gezondheid leiden. Meerdere snelwegen ook. Een van die snelwegen is vasten, maar binnen vasten zijn er nog weer talloze varianten die meer lijken op binnenweggetjes of zelfs zandpaden. Volg je één van die routes, dan kom je wel dichter bij je doel, al is het in een verschillend tempo.

In mijn zoektocht heb ik verschillende wegen bewandeld. Een aardige was het watervasten. Er is redelijk wat literatuur te vinden over de voordelen van watervasten (er zijn boeken die verslag doen van wonderbaarlijke genezingen van bijv. de ziekte van Crohn). Jaren geleden heb ik mij daarom laten verleiden om een waterkuur te doen, waarbij ik naar ik meen 12 dagen lang niets anders dronk dan water of kruidenthee. Dat is me niet erg goed bevallen, ik werd er super slap van, en traag in mijn reacties. Daarna heb ik ook erg veel moeite gehad om de stoelgang weer op gang te helpen. Erg veel moeite, ik zal jullie de details hiervan besparen.

Gelukkig kwam ik op een gegeven moment ook het fenomeen droog vasten tegen. Een dokter uit Rusland (Filonov) heeft hierover een dik boek geschreven in het Russisch, dat ik met behulp van Google Translate naar gebrekkig Engels heb vertaald, zodat ik de essentie toch nog redelijk heb begrepen. Over droog vasten is in de westerse wereld heel erg weinig bekend, en dat vind ik jammer, want het is vele malen krachtiger dan watervasten. De reden hiervan leg ik hieronder uit:

We weten allemaal dat ons lichaam water nodig heeft. De meeste mensen denken dat je daarom geen dag zonder water kan. Misschien vergeten deze mensen dat je eigen lichaam voor een groot deel uit water bestaat. Je hébt dus al water. Wat gebeurt er nu als je stopt met eten én drinken? Je lichaam gaat op zoek naar water, en omdat je zo'n ongelooflijk mooi wonderlijk geschapen wezen bent, en je lichaam dus allesbehalve dom is, gaat het allereerst de cellen opzoeken die het graag kwijt wil: de zieke cellen en de overtollige vetcellen. Cellen in een beginstadium van kanker bijvoorbeeld, waarvan je zelf nog geen idéé hebt dat ze er zijn, laat staan dat je weet waar, en die wellicht nog jaren zich verborgen zouden kunnen houden, worden allereerst afgebroken als er behoefte is aan het water dat deze cellen bevatten. Mooi he!

Behalve dat ik gelezen heb over allerlei genezingen in de droog-vast-kliniek van dokter Filonov in Siberië, en her en der over internet verspreide persoonlijke ervaringen met droog vasten, heb ik een aantal jaar geleden mijn eigen ervaringen met droog vasten opgedaan:

• na drie keer 24 uur vasten had ik geen hooikoortsmedicijnen meer nodig 
• ik was van mijn terugkerende blaasontstekingen af
• een ontsteking in mijn kaak is verdwenen door 48 uur droog te vasten
• mijn grijze haren vielen uit (echt waar! die-hard droog-vasters zien er ook uit als jonge goden/godinnen)
• ik werd helderder in mijn hoofd (vasten helpt tegen zgn. 'brain fog', en ik ben er vrijwel zeker van dat het vasten mij een flinke zet gegeven heeft in mijn persoonlijke ontwikkeling naar een gezond denkend mens)

Je zou denken dat droog vasten een vast onderdeel van mijn leven is gebleven, maar dat is totaal niet waar. Het is ongelooflijk saai om een hele dag, of langer, niets te eten of te drinken, of je nu in een gezin bent of alleen. Je kunt flink chagrijnig worden. Bovendien is er een gerede kans dat je hoofdpijn krijgt door ontwenning van bijvoorbeeld suiker of koffie. Korte-termijn geluk in de vorm van iets mogen eten of drinken blijkt toch ook erg verleidelijk te zijn...

Toch voelde ik de drang om het weer op te pakken, nu de zomer in aantocht is en de hooikoorts toch weer komt opzetten. Daar kan ik me goed ziek van voelen, en medicijnen hebben mij altijd maar half geholpen. Met de twee pubers die ik dit weekend in huis had, heb ik besproken dat ik 36 uur wilde vasten, en zij zeiden dat ze daar geen problemen mee hadden, ook niet na de waarschuwing dat ik misschien kortaf zou worden. 

Deze 36 uur zijn inmiddels voorbij, zonder noemenswaardige problemen, ook zonder chagrijn. Eén van de jongens heeft een voortreffelijke maaltijd bereid voor hemzelf en zijn broer, en ik heb een flinke stap gezet op mijn eigen snelweg naar gezondheid. 

Nu is 36 uur bij droog vasten niet erg lang te noemen, al klinkt het voor de meesten onoverkomelijk. Ik zal het daarom waarschijnlijk nog een paar keer moeten herhalen voordat ik van mijn niesbuien af ben, of ik kies voor een langere vastenperiode. Mijn eigen record ligt op 100 uur, en ik heb daar uitsluitend goede herinneringen aan.

Toch gek dat het zo lastig is om dit te herhalen....

Onorthodox

 Op Netflix is de nieuwe miniserie Unorthodox te zien.  Over een Chassidisch-Joods meisje en haar vlucht uit het stukje New York dat haar hele bekrompen wereld was geweest.

Ik heb het gekeken. Het komt heel dicht in de buurt van mijn eigen verhaal.  Heel dicht.  Ik weet dat ik naar acteurs zit te kijken,  maar ik weet ook dat er velen zijn die zo opgroeien,  met de normen en waarden van het eigen gezin of de eigen gemeenschap. Jonge mensen die het zo goed mogelijk willen doen in hun leven,  en toch geen idee hebben hoe het werkt.  Die het geluk en de vrijheid van denken niet vinden.  Die niet beseffen dat het ook anders kan.

Mijn hart krimpt ervan in elkaar,  om deze jonge vrouw die in een haar volkomen onbekende wereld terechtkomt,  maar evengoed of misschien wel meer om haar jonge echtgenoot,  die op de drempel staat om te beseffen dat hij ook gevangen zit in de veelheid aan regels en wetten,  en die voorzichtig op zoek gaat naar verbinding met zijn vrouw op het moment dat het eigenlijk al te laat is.

Om het onvoorstelbaar wettische denken van de Joodse rabbi en de zijnen.

Goed dat zulke films worden gemaakt. 

Psychologisch onderzoek

 Ik heb een aantal keer in mijn blogs een onderwerp genoemd waarvan ik zei dat ik er later op terug zou komen. Laat ik die maar één voor één beetpakken.

Ergens in januari vertelde ik dat ik een bijzondere serie sessies bij de psychologe had gehad, en dat ik daar later meer over zou vertellen. De Kinderbescherming had bij de uithuisplaatsing als voorwaarde gesteld dat wij ons allebei psychologisch zouden laten onderzoeken. Dat heb ik gedaan, bij een psychologe die verbonden was aan De Waag.

Tijdens dit onderzoek was ik al vrij ver in mijn traject bij mijn coach. Ik had al een heleboel inzicht in mijzelf gekregen, en er was ook al een heleboel veranderd aan mij. Dit maakte dat het onderzoek heel erg leuk was om te doen. Want bijna op elke vraag gaf ik twee antwoorden: "als je me dit twee jaar geleden had gevraagd, had ik dit antwoord gegeven, maar nu geef ik een heel ander antwoord". De psychologe was zelf ook prettig verrast door onze gesprekken, en we vonden het allebei jammer dat het op een gegeven moment afgelopen was.

Nu trof ik gelukkig een psychologe die ook bekend is met Byron Katie. En ze raadde mij tijdens een van onze gesprekken een boek aan: Handboek spiegelogie van Willem de Ridder (dat boek kwam ik later "toevallig" in de kringloopwinkel tegen). Ze paste dus helemaal in mijn verhaal.

Uiteindelijk is uit het onderzoek gekomen dat ik vroeger een afhankelijke persoonlijkheid heb gehad (codependentie), maar dat hier nu hooguit nog resten van zichtbaar waren. Dat was een jaar geleden. Ik ben er vrijwel zeker van dat een nieuw onderzoek op dit moment zou laten zien dat ik me nog verder ontwikkeld heb.

Ik ben erg dankbaar voor de sessies bij De Waag, ook met de psychotherapeute die ik een paar keer heb gesproken (maar met wie ik niet verder hoefde, omdat ik al zo'n goede vorm van coaching had. Dat deze coaching inderdaad bijzonder is, bleek ook wel uit het feit dat zowel de psychologe als de psychotherapeute heel graag van mijn coach wilden horen op welke wijze zij werkt).

Ik hoor vaak van slachtoffers van narcisme dat ze persé een psycholoog of therapeut willen die ervaring heeft met narcisme. Omdat ze erkenning willen dat ze met een narcist te maken hebben (en dat zij zelf gezond zijn). Ik weet niet hoeveel hulpverleners op die manier werken, maar mijn hart wordt zwaar als ik daaraan denk dat er mensen zijn die op die manier iets denken bij te dragen. Want dat is niet de hulp die helpt. En zo heb ik die bij De Waag dus gelukkig ook niet ervaren.
Toen de psychotherapeute mij vroeg of ik met haar verder wilde, vroeg ik wat zij voor mij kon betekenen. En hoewel zij het dramatische verhaal van mijn gezin kende, zei zij dat ze mij "alleen maar kon helpen om bij mezelf te blijven". En dat is inderdaad echte hulp - die ik al kreeg bij de coach.

Al met al was dit een heel bijzonder traject!

Over steun

 Steun geven.

Steun ontvangen.
Steun vragen.
Steun voelen.
Dat blijkt een ingewikkeld iets te zijn.

Het liefst wil je misschien dat mensen in je omgeving je onvoorwaardelijk steunen. Je keuzes goedkeuren. Je een hart onder de riem steken. Je geloven. Dit blijkt in de praktijk nog wel eens lastig te liggen. In elk geval is dat mijn ervaring.

Ik denk dat het een verkeerd begrip van steun is dat je iemands keuzes zou moeten goedkeuren. Dat je het persé met diegene eens moet zijn. Ik kan me voorstellen dat er mensen zijn die denken: ik doe maar even niks, dan doe ik in elk geval niet iets fouts, en steun ik diegene niet in iets wat verkeerd is. Zo iemand kan dan erg eenzaam worden, helemaal wanneer hij of zij op steun in deze vorm (goedkeuring) hoopt.

Ik heb geleerd dat echte steun niet bestaat uit het goedkeuren van iemands keuzes of gedrag. Voor mij bestaat echte steun erin dat iemand zonder oordeel naar mij als persoon (zowel goed als fout), gewoon iets voor mij doet. Of voor mijn kinderen, dat voelt even fijn. Een hart onder de riem, zonder goedkeuring of afkeuring, dat kan!

Gelukkig heb ik zulke mensen in mijn omgeving, die de gave hebben om zonder oordeel iets te geven.
Er zijn ook mensen in mijn omgeving bij wie het anders voelt. Of die ronduit zeggen dat ik totaal fout zit. Dat mag - alles wat er gebeurt, is voor mij weer de mogelijkheid om een stap te zetten. Om mijzelf af te vragen waar ik eigenlijk mijn steun vandaan haal - bij mensen of bij God. En of ik niet een eis op de ander leg die niet bij hen past.
En als ik daar dan op die manier mee bezig ben, dan ben ik in staat om hun goede bedoelingen achter hun afwijzing te zien. Want ze willen heus dat het goed met mij gaat! Ze denken soms alleen te weten wat ik zou moeten doen... Hoe duidelijker ik dit voor ogen heb, hoe meer ik in staat ben om het een van het ander te scheiden.

Ik vind het leven enorm interessant.

Als je loslaat, gebeurt het juist

Weer zoiets raars. Als je iets heel erg graag wilt, dan gebeurt het niet. Maar op het moment dat je zegt: oké, ik laat het helemaal los, dan gebeurt het juist!

Inmiddels heb ik al vele malen ervaren dat het zo werkt, en elke keer weer verwonder ik me erover. Zo had ik laatst een kind in de auto dat zich ontzettend verveelde. Hij zat op de achterbank en ik reed. Ik voelde me er niet prettig bij, want ik had nog steeds ergens het idee dat ik verantwoordelijk was voor zijn gevoel. Dat ik moest zorgen dat de sfeer prettig was, of dat ik hem moest entertainen. En dat lukte niet. Alle opties die ik hem aan de hand deed, werden afgewezen.

Dus ik reed zwijgend verder, en begon mezelf af te vragen wat er nou eigenlijk aan de hand was. En natuurlijk zag ik dat hij gewoon het recht heeft om zich een tijdje niet prettig te voelen. En wat ik daarbij voor hem kon doen, was het hem gunnen. En ik liet het los.

PRECIES op dat moment begon hij op een heel andere toon te praten. Levendig, niet meer verveeld. "Mama, later ga ik meedoen aan De Alleskunner, en dan ga ik winnen". Volgens hem zou de prijs zijn dat je een jaar lang alles mocht uitgeven wat je maar wilde, met miljoenen euro's tegelijk, en vervolgens kregen we een heerlijk fantasierijk gesprek over wat je allemaal met dat geld zou kunnen doen.

Nog zo'n verhaal?
Vorig jaar zou ik met mijn broers en zussen uit eten gaan voor mijn 50e verjaardag. Ik zag ertegenop, omdat ik niet van elk van hen de steun ervoer die ik had gewild in die tijd. Zelfs oordeel. Ik was bang voor afwijzing. In die tijd had ik nog coaching, dit was uiteraard een zeer geschikt onderwerp voor een sessie. In die sessie leerde ik loslaten wat de anderen dachten. Ik stelde me voor dat ze mijn gedrag ook openlijk afwezen, en besefte dat de echte afwijzing minder erg zou zijn dan de angst die ik ervoor had gehad (omdat ik zeker was van mijn keuzes, en ook wist dat zij niet alles konden weten over de achtergronden ervan). In die sessie liet ik hen allemaal los.

En PRECIES toen kreeg ik zomaar een ontzettend lief bericht en aanbod van een van hen. Ik ben er zeker van dat mijn eigen loslaten hiervoor heeft gezorgd.
We hadden trouwens een heel fijn, ontspannen etentje.

Nog zo'n verhaal?
Dat kun je zelf nalezen in de bijbel. Het gaat over iemand die werd gevraagd om zijn zoon te offeren. De zoon die zou zorgen dat de belofte zou uitkomen dat deze man nakomelingen zou krijgen, een groot volk. Wat gebeurde er? Hij gaf zich eraan over. En PRECIES op het moment dat hij het echt losliet, greep God in.

Is het leven niet mooi als je zulke dingen mag ervaren?

Hoe zit het nou?

 Wat ik heel erg lastig heb gevonden om te gaan snappen, is hoe het nou zit met loslaten of juist handelen. Als de uitkomst van helende sessies is dat het allemaal goed is zoals het is op dit moment, dan ben ik weliswaar mijn frustratie kwijt over dat het niet anders is, maar moet het dan zo blijven? Mag ik er niets van vinden?

Nog steeds vind ik dit vaak lastig. Nu met de coronamaatregelen bijvoorbeeld. Een van de instanties heeft al bepaald dat de pleeggezinnen die bij hen aangesloten zijn, de deuren dicht moeten doen voor de biologische ouders. Dat betekent dat de omgang zoals we die hadden, waarin hele dagen zijn opgenomen, per direct is afgekapt. Ik ben hier ontzettend boos over geweest. En verdrietig. Want ik hoor óók dat je best op bezoek mag gaan, mits je je aan de regels houdt. En ik hoor óók dat kinderen van ouders in de vitale beroepen elke dag naar de opvang mogen, waar ze wellicht ook verschillende begeleiding treffen. En ik weet óók dat het helemaal niet eens de bedoeling is dat niemand meer besmet wordt, "alleen maar" dat het er niet te veel ernstige gevallen tegelijk komen, zodat er voldoende behandelcapaciteit blijft.

Wat ik in elk geval wél weet, is dat wat er nu zorgt voor onrust in mijzelf, dat ik daar wat mee kan. En dus heb ik mijzelf een helende sessie gegeven. Daarbij heb ik mijn frustraties, boosheid en verdriet gewoon de ruimte gegeven. Het was eigenlijk heel interessant om te merken dat mijn boosheid zich verplaatste, omdat ik besefte dat bijvoorbeeld de pleegouders óók niet zelf hiervoor hebben gekozen. Het is voor hen besloten. Dus gaat de boosheid richting de instantie. Maar die instantie moet niet alleen voor mijn situatie beslissen, maar voor alle pleeggezinnen, en ik denk eigenlijk dat ze gewoon hun best doen en proberen overal rekening mee te houden. En zo'n beslissing ook niet zomaar nemen. En dan gaat de boosheid richting God. Omdat Hij dit allemaal heeft toegelaten. En dan verdampt mijn boosheid, want God antwoordt ook. Hij wil mij helemaal niet straffen of zo.
En als ik kijk naar wat ik écht wil - contact met mijn kind - dan zijn er ook manieren waarop dat wel kan. Zo heb ik zondag een Zoom-meeting met mijn kind gehad. We hebben benoemd dat we allebei emoties hebben over de maatregelen, maar dat we mogen accepteren wat er voor ons is besloten. En we hebben een spelletje gedaan. Hij zat alleen op zijn kamer, dus het was echt één op één contact, en dat was waardevol.

Hier is nog veel meer over te zeggen, maar ik houd niet van lange lappen tekst. Wie weet een andere keer verder.

Kinderen in pleegzorg - emoties tonen

 Daar zeg je me wat. Emoties tonen, dat is nogal een hoofdstuk. Emoties begrijpen, emoties toelaten, de hele bups. 

En als je dan zelf met veel moeite eindelijk doorhebt hoe belangrijk het is dat je je eigen emoties niet tegenhoudt, maar gewoon laat komen, zodat je gaat ervaren dat ze daarna echt weggaan in plaats van te blijven hangen en voor een steeds grotere druk zorgen, ga je beseffen dat dit HET grote probleem is van het hele gezin. 

Dat de kinderen zo weinig (of helemaal geen) emotie toonden toen ze zomaar bij hun ouders werden weggehaald en op andere plekken bij wildvreemde mensen werden ondergebracht, dat vond de voogd vreemd. 

Maar toen een van de kinderen op school niet altijd zo braaf en meegaand was, maar af en toe de aandacht trok met clownesk gedrag, dat vond ze ook vreemd. En de juf ook. 

En zo kan ik een lange post schrijven, wat ik niet doe want ik wil het zo schrijven dat het niet al te herleidbaar is naar de kinderen.

Dat ik zelf zo weinig emoties toonde (de eerste helft van het hele traject tot nu toe), dat vonden ze vreemd. Maar als ik dan een keer wel liet zien hoe hoog het me zat, dan was dat weer vreemd.

Begrijp je mijn frustratie en verbazing? Juist mensen in de hulpverlening zouden toch moeten begrijpen hoe belangrijk is dat de apathie eindelijk verdwijnt? Dat je zou moeten staan te juichen als er ergens iets van emotie te bespeuren is? 

Dr. Melillo schrijft in zijn boek Disconnected Kids, dat als kinderen (en dat geldt volgens mij net zo goed voor volwassenen) eindelijk de verbinding gaan maken die aan de basis van hun bestaan had moeten liggen, dat ze dan in een versneld tempo een gezonde ontwikkeling doormaken, inclusief bijvoorbeeld peuterpuberteit. Dat het dan heel fijn is, en toe te juichen, als een kind van 12 gedrag gaat vertonen dat bij gezond opgroeiende kinderen komt op 2-jarige leeftijd. En dat je ze ook zo moet behandelen alsof ze twee jaar oud zijn: hen laten uitrazen en niet berispen op dit gedrag. Dat ze dan pas de gelegenheid krijgen om ook weer door te groeien.

Ik ben ontzettend blij dat ik dit nu weet. Maar ik had het zo fijn gevonden als degenen die voor mijn kinderen zorgen dit ook wisten.....