Codependentie in onze maatschappij: deel 3 - je eigen waarheid

 Het derde belangrijke symptoom van codependentie is volgens Pia Mellody: moeite hebben met je eigen realiteit, zij noemt het "owning your reality", maar dat is dan ook weer een begrip dat ze breed moet uitleggen om te laten zien wat ze daarmee precies bedoelt.

Het komt erop neer dat we allemaal onze eigen realiteit hebben over verschillende gebieden: ons lichaam ons denken, onze emoties en ons gedrag. Pia Mellody onderscheidt twee niveaus: mensen die op zich wel weten wat zij voelen, denken, hoe zij eruit zien etc, maar die dat niet durven zeggen, en mensen die zo uit de verbinding met zichzelf zijn (geraakt) dat zij ook niet weten wat zij voelen, denken, etcetera. Zelf zegt ze te switchen tussen deze twee niveaus.

In het boek komt in dit hoofdstuk voor mij duidelijk naar voren hoe narcisme en codependentie allebei passen in dit beeld. Frappant is om te gaan begrijpen hoe mensen oprecht kunnen zijn in hun ontkennen van de waarheid van anderen (familieleden), omdat zij zich bijvoorbeeld hun eigen gedrag oprecht niet kunnen herinneren - juist door het ontbreken van contact met hun eigen innerlijke wereld. 

Ik denk niet dat dit symptoom in de maatschappij echt gestimuleerd wordt, maar ik denk wel dat er veel mensen zijn die niet in zuiver contact zijn met hun innerlijk (er zijn mensen die beweren dat dit geldt voor slechts 5% van de mensen). Voor mij vloeit dit symptoom min of meer automatisch voort uit de vorige.

Codependentie in onze maatschappij - deel 2: grenzen

 Tijdens het lezen van het hoofdstuk over grenzen in Facing codependence van Pia Mellody begint het me bijna te duizelen. Het is zó herkenbaar! Het begrijpen van hoe grenzen werken, zowel de uiterlijke als de interne, laat je in één klap begrijpen waarom het zo ongelooflijk vaak moeilijk (fout) gaat tussen mensen.

Een grens is - simpel gezegd - de scheidingslijn tussen wat van mij is en van de ander. Bij het begrip fysieke grens kunnen de meeste mensen zich gelukkig wel wat voorstellen: die grens leg je zelf om te bepalen hoeveel afstand je wilt hebben tot anderen, waarbij dit per persoon en per situatie kan verschillen (een gezonde grens is een flexibele grens). Als je zelf weet te bepalen waar jouw grenzen liggen, helpt dit je meteen om de grenzen van anderen te respecteren.

Interne grenzen gaan over ons denken, voelen en gedrag. Als wij gezonde interne grenzen hebben, begrijpen we dat onze eigen innerlijke wereld van onszelf is, we nemen daar verantwoordelijkheid voor en we mixen die niet met die van anderen. Hoewel dit zó vanzelfsprekend klinkt, is er op dit punt volgens mij onnoemelijk veel onduidelijkheid. Want doen we dit wel?

Hoeveel mensen leggen de oorzaak van hun gevoel, positief of negatief, niet bij externe factoren? En andersom: hoeveel mensen maken zichzelf verantwoordelijk voor andermans gedrag, gevoel of gedachten? Ik denk dat die manier van denken diep is doorgedrongen in de maatschappij als geheel:

• ouders worden verantwoordelijk gemaakt voor het gedrag van hun kinderen
• mensen denken elkaar gelukkig te kunnen maken
• mensen zeggen pas gelukkig te kunnen zijn als hun kinderen dat zijn
• mensen worden somber als het regent
• enzovoort

Stuk voor stuk o zo begrijpelijke redenaties, maar niet gezond. Als je het gaat begrijpen, zie je het ineens overal. Vandaar mijn gedachte dat codependentie (wat in feite betekent dat je voor je welbevinden afhankelijk bent van externe factoren) breed aanwezig is in de maatschappij. Je herkent het niet alleen in de codependentie, maar volgens mij is dit wat ook narcisme kenmerkt. Pia Mellody beschrijft namelijk een aantal manieren waarop disfunctionele grenzen werken bij codependente mensen:

Mensen die geen grenzen kennen, hebben er geen besef van dat zij worden misbruikt, of dat zij zelf misbruiken. Hoewel de één pleger is en de ander slachtoffer, komt dit door hetzelfde probleem. Mensen met intacte (gezonde) grenzen kunnen zich maar moeilijk voorstellen dat er volwassenen zijn die niet in staat zijn om dader- of slachtoffergedrag te stoppen.

Mensen met beschadigde grenzen hebben gebieden of periodes in hun leven waar ze in staat zijn om hun grenzen te bepalen, maar die zijn afhankelijk van tijd of plaats. Er is bijvoorbeeld een verschil tussen het beleven/kunnen hanteren van grenzen thuis en op het werk of school. Of een persoon heeft moeite met het leggen van grenzen als hij moe is, of bang. Zulke mensen hebben óók maar ten dele begrip voor de grenzen van anderen, eveneens afhankelijk van tijd of plaats.

Mensen met muren in plaats van grenzen geven bewust of onbewust de boodschap af: pas op dat je niet in mijn buurt komt. De muur bestaat volgens Pia Mellody uit:

• boosheid: als je te dichtbij mij komt, explodeer ik. 
• angst: deze mensen mijden contact: als je te dichtbij komt, stort ik in. 
• stilte: deze mensen proberen zichzelf onzichtbaar te maken. Ze observeren wat er gebeurt zonder zelf deel te nemen.
• woorden: met een muur van woorden houden mensen anderen effectief op afstand doordat ze gewoon door blijven praten, ongeacht of anderen het gesprek een andere wending proberen te geven
• mensen kunnen deze muren ook afwisselend inzetten

Sommige mensen wisselen het hebben van muren af met het afwezig zijn van grenzen. Een soort van schrikreactie op het kwetsbaar durven zijn zonder te begrijpen hoe gezonde grenzen neer te leggen.

Ik herken zowel mijzelf als mijn ex-man in een aantal van bovenstaande kenmerken. Wat is het ongelooflijk belangrijk om kinderen al jong te leren (voor te leven!!) hoe zij kunnen leren om gezonde, flexibele grenzen in te stellen!

Codependentie in onze maatschappij - deel 1: eigenwaarde

 Tegenwoordig schrijf ik niet zoveel meer op dit blog. Het is een bal die ik niet hoog kan houden blijkbaar. Het blog heeft lang in een behoefte voorzien, maar nu is die wat verschoven. Toch zijn er onderwerpen waarover ik wil schrijven - het meeste doe ik rechtstreeks op LinkedIn, waar ik een logischer bereik heb dan op dit blog. Nu ben ik van plan om een serie te schrijven over codependentie/narcisme naar aanleiding van het boek van Pia Mellody: Facing codependence. Zij is kennelijk een autoriteit op dit gebied, en zelf ervaringsdeskundig. Dat geeft mij vertrouwen.

Tijdens het lezen van haar boek krijg ik heel sterk de indruk dat zij narcisme schaart onder een vorm van codependentie. Ze noemt de term narcisme niet, maar wel twee vormen van codependentie: zij die bijvoorbeeld makkelijk over hun eigen grenzen laten gaan, en zij die makkelijk over andermans grenzen gaan. In de loop van de volgende posts zal dit wel vaker langskomen en duidelijk worden. 

Een andere indruk die ik heel sterk uit haar boek krijg, is dat codependentie(/narcisme) niet iets is voor de "unhappy few", maar een ongewenst bijproduct is van de goedbedoelende manier waarop we in het algemeen in onze maatschappij met elkaar omgaan. En daarmee zeg ik nogal wat. Hoe belangrijk is het om te kijken naar de uitwerking van je (goedbedoelde) acties!

Pia Mellody noemt vijf belangrijke symptomen van codependentie. De eerste daarvan is een gebrek aan eigenwaarde. Een gezond mens laat zijn eigenwaarde niet afhangen van dingen die gebeuren. Ze weten dat ze evenveel waard zijn als ze veel geld hebben of helemaal niets. Als ze winnen of verliezen. Als ze geëerd worden of als iemand hen beledigt. Natuurlijk kunnen er emoties zijn, maar het besef van eigenwaarde blijft intact.

Codependente mensen hebben ofwel een totaal gebrek aan eigenwaarde (ze zijn niets waard), of juist het tegendeel: ze voelen zich superieur (is dat niet narcisme?). Zoals men zichzelf beoordeelt, kijkt men ook naar anderen. De waarde van anderen wordt dan afgemeten aan hun succes, bezit, of hoe hun kinderen het doen bijvoorbeeld. 

Hoe komt dit nou allemaal? Het is niet zo raar te begrijpen dat er veel mensen zijn met een ongezond besef van eigenwaarde als je eraan denkt hoeveel kinderen deze boodschappen krijgen (bewust of onbewust):

• kinderen die vragen worden overgeslagen
• kinderen zijn minder waard dan volwassenen (dat heb ik veel gezien bij feesten, waar de kinderen iets kregen dat duidelijk veel kleiner en niet per se leuker/lekkerder was dan wat de volwassenen kregen)
• kinderen weten niet wat ze nodig hebben, dat weet de volwassene
• kinderen mogen niet klagen. Je mag ze eigenlijk liever helemaal niet horen
• kinderen mogen geen uiting geven aan hun primaire emoties (boosheid, verdriet)
• enzovoort

Omdat men in de omgang met kinderen wel goede bedoelingen heeft, is het extra belangrijk om erop gewezen te worden dat deze goede bedoelingen wellicht toch een bijeffect hebben. Het lijkt me helemaal niet zo gek om eens stil te staan bij de uitspraken die je zo makkelijk tegen je kinderen doet. Wat zou hiervan de uitwerking kunnen zijn? Kweek ik een codependente toekomstige volwassene, of is mijn boodschap helder: jij bent van waarde - net zoveel waarde als willekeurig welk ander mens?

Volgende keer gaat het over grenzen.

Het is zover

Vandaag postte ik onderstaand bericht op LinkedIn:

Hoe kun je gelukkig zijn als je vol zit met oordelen? Het grootste deel van mijn leven heb ik mijn geluk gehaald uit de gedachte dat ik het juiste deed, zonder te beseffen dat ik daarmee een oordeel had over mensen die het anders deden.

Toen ik niet langer meer om de les heen kon die het leven mij wilde leren, haalde ik er geen hulp uit als mensen mij vertelden dat het niet aan mij lag en dat mijn man een narcist was (overigens kwam dit niet vanuit de hulpverlening). Wel was het een opluchting om te ontdekken dat ik niet verantwoordelijk was voor zijn gevoel, en dat ik me nergens toe hoefde te laten dwingen. In het eerste ligt een oordeel, in het tweede ligt bevrijding.

Deze bevrijding heeft zich verder ontwikkeld naarmate ik meer van mijn oordelen onderkende, waarbij een heel belangrijke was dat een diagnose óók een oordeel is (wijze les van Marshall Rosenberg).

Bovenstaand proces staat beschreven in mijn boek "Ik dacht dat ik gelukkig was", dat vandaag uitkomt. Te bestellen in papieren vorm of als e-book via je favoriete boekenwinkel of -site, of via Uitgeverij Lente, klik hier. Hier is ook een mediakit te downloaden.

Er is geen officiële grootse boeklancering om verschillende redenen. Dit boek doet in stilte en rust zijn intrede in de wereld. Ik ben zo benieuwd wat het gaat brengen!

PS ik vond een review in de boekaankondiging die mij nog niet bekend was, maar waar ik ontzettend blij mee ben: Ongeveer 10 tot 15 procent van alle scheidingen is een vechtscheiding. Deze scheidingen kenmerken zich door hevige ruzies en geen enkel contact tussen de ouders. Met soms uithuisplaatsingen van de kinderen tot gevolg. De inzet van hulpverlening is geen garantie voor de oplossing van de problemen. Ik dacht dat ik gelukkig was is een doorleefd pleidooi voor onvoorwaardelijk ouderschap gebaseerd op geweldloze communicatie.

 

Wat is je ware aard?

 Ik fiets graag in mijn eentje een eind. Op de fiets kan ik mijn gedachten makkelijker ordenen en dingen in mezelf uitvechten. Trouwens ook als ik een lange wandeling maak, het liefst door de natuur. Deze keer maakte ik een fietstochtje naar de winkel waar ik mijn elektrische fiets had gekocht, omdat op een of andere manier de accu niet werkt. 

Mijn gedachten gingen zo van het een naar het ander, tot ze bleven hangen bij de term "je ware aard laten zien". Wat is eigenlijk je ware aard? Ik hoor veel verhalen van mensen die dachten met de beste partner ter wereld getrouwd te zijn, die ook echt heel erg zijn of haar best deed om de ander gelukkig te maken, totdat diegene "zijn/haar ware aard liet zien". In dat geval wordt bedoeld dat de ware aard van de ander manipulatief, leugenachtig en gewelddadig was. Klopt dit wel?

Wat is eigenlijk onze ware aard? Toen ik een jaar of twintig was, en ik half Nieuwegein doorliep op weg naar mijn uitzendbaantje, dacht ik hier ook al over na. Ik dacht na over de mens in het algemeen, en ik zag dat de mensen het goed bedoelen. Dat mensen iets over hebben voor de ander, graag goed willen doen. Ik probeerde hierover later een gesprek met mijn moeder te voeren, maar mijn moeder was helemaal in shock na mijn beginzin waarin ik zei dat ik dacht dat de mens van nature goed was, en het goede gesprek dat ik graag had gewild kwam niet (het heeft tientallen jaren geduurd voordat ik mij weer tegenover mijn moeder zo durfde openen). 

Ik neem het mijn moeder niet kwalijk, ik kan haar begrijpen en zelf heb ik dergelijke reacties ook wel aan mijn kinderen gegeven, maar dan over andere onderwerpen. Ik denk dat als wij echt in gesprek waren gegaan, dat we elkaar wel gevonden hadden, want het hangt er maar net vanaf hoe je het bedoelt, en welke termen je waarvoor gebruikt.

Toch vind ik het nog steeds een interessante vraag, wat onze ware aard is. Ik geloof nog steeds dat waar ik als twintigjarige over nadacht, dat de mens in de kern goed is. Goddelijk goed zelfs. Geschapen naar het beeld van God, liefdevol in de schoot van de moeder geweven. Over die goddelijke kern zit een dikke laag ... ja van wat eigenlijk? Ego? Geërfde of zelf ontwikkelde overlevingsstrategieën die anderen afstoten? Dat wat wij (erf)zonde noemen? Dat alles bij elkaar - of misschien wordt met dat alles wel hetzelfde bedoeld? Deze dikke laag maakt het soms bijna onmogelijk om te zien dat er toch echt een kern diep van binnen is waar een verlangen zit naar liefde en verbinding.

Voor mij is iemands ware aard altijd dat wat liefdevol en goed is (wat trouwens niet betekent dat het weeïg en zoetsappig moet zijn). En ik zie het ook. Als anderen klagen over iemand die stug is en niet in staat tot verbinding, dan denk ik aan die ene keer lang geleden dat ik zag dat hij zijn verdrietige zus liefdevol troostte, als eerste en enige binnen de familie. Dat is voor mij het moment dat hij in staat was om zijn "ware aard" te tonen. Nu ik ook in staat ben om op deze manier aan mijn (ex-)man te denken, komen er steeds meer situaties in gedachten waarin ik zijn "ware aard" heb gezien, herinneringen die ik koester, omdat ze er óók waren. 

Het helpt om zo te kunnen kijken. En om te leren begrijpen waar gewelddadigheid echt vandaan komt (lees daarvoor alles wat je te pakken kunt krijgen over geweldloze communicatie).

Psychologisch onderzoek

 Ik heb een aantal keer in mijn blogs een onderwerp genoemd waarvan ik zei dat ik er later op terug zou komen. Laat ik die maar één voor één beetpakken.

Ergens in januari vertelde ik dat ik een bijzondere serie sessies bij de psychologe had gehad, en dat ik daar later meer over zou vertellen. De Kinderbescherming had bij de uithuisplaatsing als voorwaarde gesteld dat wij ons allebei psychologisch zouden laten onderzoeken. Dat heb ik gedaan, bij een psychologe die verbonden was aan De Waag.

Tijdens dit onderzoek was ik al vrij ver in mijn traject bij mijn coach. Ik had al een heleboel inzicht in mijzelf gekregen, en er was ook al een heleboel veranderd aan mij. Dit maakte dat het onderzoek heel erg leuk was om te doen. Want bijna op elke vraag gaf ik twee antwoorden: "als je me dit twee jaar geleden had gevraagd, had ik dit antwoord gegeven, maar nu geef ik een heel ander antwoord". De psychologe was zelf ook prettig verrast door onze gesprekken, en we vonden het allebei jammer dat het op een gegeven moment afgelopen was.

Nu trof ik gelukkig een psychologe die ook bekend is met Byron Katie. En ze raadde mij tijdens een van onze gesprekken een boek aan: Handboek spiegelogie van Willem de Ridder (dat boek kwam ik later "toevallig" in de kringloopwinkel tegen). Ze paste dus helemaal in mijn verhaal.

Uiteindelijk is uit het onderzoek gekomen dat ik vroeger een afhankelijke persoonlijkheid heb gehad (codependentie), maar dat hier nu hooguit nog resten van zichtbaar waren. Dat was een jaar geleden. Ik ben er vrijwel zeker van dat een nieuw onderzoek op dit moment zou laten zien dat ik me nog verder ontwikkeld heb.

Ik ben erg dankbaar voor de sessies bij De Waag, ook met de psychotherapeute die ik een paar keer heb gesproken (maar met wie ik niet verder hoefde, omdat ik al zo'n goede vorm van coaching had. Dat deze coaching inderdaad bijzonder is, bleek ook wel uit het feit dat zowel de psychologe als de psychotherapeute heel graag van mijn coach wilden horen op welke wijze zij werkt).

Ik hoor vaak van slachtoffers van narcisme dat ze persé een psycholoog of therapeut willen die ervaring heeft met narcisme. Omdat ze erkenning willen dat ze met een narcist te maken hebben (en dat zij zelf gezond zijn). Ik weet niet hoeveel hulpverleners op die manier werken, maar mijn hart wordt zwaar als ik daaraan denk dat er mensen zijn die op die manier iets denken bij te dragen. Want dat is niet de hulp die helpt. En zo heb ik die bij De Waag dus gelukkig ook niet ervaren.
Toen de psychotherapeute mij vroeg of ik met haar verder wilde, vroeg ik wat zij voor mij kon betekenen. En hoewel zij het dramatische verhaal van mijn gezin kende, zei zij dat ze mij "alleen maar kon helpen om bij mezelf te blijven". En dat is inderdaad echte hulp - die ik al kreeg bij de coach.

Al met al was dit een heel bijzonder traject!

Narcisme - de ballon wordt weggegooid

 Het klinkt waarschijnlijk heel erg raar, maar de vrijheid die ik ervaar komt doordat ik niet meer aan mijn man denk als aan een narcist. Ik heb het niet meer nodig om te denken in diagnoses, en al helemaal niet meer om te denken in oordelen en beschuldigingen, en juist dat heeft gemaakt dat ik helemaal vrij ben geworden.

Wat hij doet, is helemaal aan hemzelf. Hij mag zijn wie hij is. Op de punten waarop dit raakt aan mijn leven (de kinderen, de belastingaangifte die nog in overleg moet gebeuren, de financiën), aanvaard ik de situatie die er is ontstaan als een feit, en juist dat geeft mij helderheid van denken om mijn eigen stappen te bepalen. 

Denk niet dat dit allemaal gladjes en makkelijk gaat. Misschien schrijf ik ooit nog over concrete details, dat is niet iets wat ik in dit stadium wil doen. 

Het woord narcisme verliest zijn kracht

 Zolang ik nog overtuigd was van mijn onschuld en de schuld legde bij het (vermeende) narcisme van mijn man, was het enorm frustrerend dat hulpverleners daar niet in mee gingen. Ik wist dat ze geen diagnose mogen stellen, maar o, wat heb ik me in bochten gewrongen om linksom of rechtsom toch kwartjes te laten vallen in hun hoofden.

Hoe kan het dan dat ik dit streven heb losgelaten? Hoe raakte het woord narcisme zijn macht over mij kwijt? In eerste instantie doordat ik het kon loslaten dat er een diagnose kwam. Het gaat niet om de diagnose, maar om het gedrag. Of is het gedrag ineens goedgekeurd als er een diagnose onder zit?
Zo leerde ik op een andere manier te kijken naar gedrag, en naar de hulpverlening dit gedrag benoemen als ik er geen raad mee wist. (Dit is eigenlijk een grote stap, en hulpverlening kan ook veel meer met concrete vragen dan met beschuldigingen!)

Goede persoonlijke hulpverlening helpt mensen om de verantwoordelijkheid voor hun eigen leven te nemen: zowel voor het verleden als voor de huidige situatie. Deze hulp kreeg ik van mijn coach. Dit betekende ook dat ik me elke sessie beter bewust werd van mijn eigen handelen. Dat als ik zelf veranderde, dat de ander dan wel moet meeveranderen, en dat ik dus sowieso iets in gang kon zetten.

De focus begon zich te verleggen van het oordelen over de ander naar het kijken naar mezelf. 

Bijvoorbeeld: in plaats van te denken: hij wil mij manipuleren, ging ik denken: ik heb mij laten manipuleren. In plaats van boos en gefrustreerd te raken dat hij niet met mij wilde praten over financiën, accepteerde ik de situatie als vaststaand feit en begon ik te kijken hoe ik zelf verantwoordelijkheid kon nemen.

Ik kan dit nu wel zo kort opschrijven (al heb ik er lang over gedaan om deze woorden te vinden, dat dan weer wel), maar dit was in de praktijk wel een enorm proces. Het is het proces van helen. Jezelf terugvinden, of misschien zelfs jezelf voor het eerst in je leven vinden.

In dit stadium dacht ik nog steeds aan mijn (inmiddels ex-)man als aan een narcist, maar het had de dreiging wel verloren. De ballon was bijna leeg. Morgen gooi ik hem weg.

Narcisme - heel erg aanwezig

 Als ik denk aan de periode dat de ballon narcisme werd opgeblazen en in mijn leven bleef hangen, dan is de vergelijking met een groot rotsblok wellicht beter dan een dansende, vrolijke ballon. Een puntig, hoekig rotsblok van een ton of zo, hangend ergens boven mijn hoofd en dreigend om alles te verpletteren.

Narcisme is een dreiging zolang je van mening bent dat de schuld bij de ander ligt. Zolang je nog denkt dat de ander iets moet doen of zijn wat hij duidelijk niet is of doet. Ik heb het vermoeden dat dit een fase is die lang kan duren, voor veel mensen misschien wel de rest van hun leven...

Het is de fase waarin je anderen ervan wilt overtuigen dat je met een narcist te maken hebt. Dat je gefrustreerd raakt omdat mensen geen conclusies trekken. Dat je vreselijk bang bent dat mensen alles geloven wat er door de narcist over jou gezegd wordt. Dat je diep gekwetst wordt omdat sommige mensen dat inderdaad doen, en je contact met hen verstoord raakt. 

Het is een wanhopige strijd om te overleven, met een reëel risico om ten onder te gaan in wanhoop. Het is wellicht een periode waarin je op zoek gaat naar lotgenoten, naar mensen die je begrijpen omdat ze hetzelfde meemaken, die met je meevoelen en je verzekeren dat je niet gestoord bent. Misschien haal je er troost uit als je vrienden vindt (persoonlijk of online) die je ervan verzekeren dat je het juiste doet. Wie wil dat nou niet: horen dat je het juiste doet en dat de fout bij de ander ligt?

Als je gaat zoeken op internet naar sites of filmpjes over narcisme en hoe je van zo iemand los kunt komen, dan lees je dingen waar de honden geen brood van lusten. Het wemelt van de beschuldigingen, oordelen, adviezen die het beeld van de slechterik versterken, en die ook het beeld van de zielige, onschuldige partner versterken. 

Eerlijk gezegd heb ik daar nooit voldoening uit kunnen halen, en dat kwam vooral doordat ik zelf het grote geluk had om al in een heel vroeg stadium tegen de juiste hulp aan te lopen: de manier van denken waardoor het rotsblok toch een ballon bleek te zijn, die langzaam maar zeker zijn inhoud en kracht verloor. Daarover morgen meer.

Let wel: het kan een noodzakelijke fase zijn in je ontwikkeling om het narcisme zo te beleven als hierboven omschreven. Ik wil hier absoluut niet lichtzinnig over doen, ik heb er zelf heel erg mee geworsteld. Want een narcist doet dingen die je onbegrijpelijk vindt, die schadelijk zijn voor zijn kinderen bijvoorbeeld, en als zijn waarheid recht tegen jouw waarheid ingaat, ligt het voor de hand dat je gaat denken dat hij keihard liegt. Toch ligt de sleutel erin om het oordeel los te laten, raar maar waar. Ik hoop dit morgen verder duidelijk te maken.

Disclaimer

 Voordat ik de ballon die ik narcisme heb genoemd verder ga opblazen en wat breder uitmeten waar ik mij mee heb bezig gehouden, wil ik iets heel duidelijk proberen te stellen. 

Weliswaar heeft het woord narcisme een tijd lang veel ruimte ingenomen in mijn denken. Maar uiteindelijk is mijn bevrijding geweest dat ik het woord narcisme weer heb geschrapt. Mijn hulp heeft erin gelegen om te leren om naar mijn (ex-)man te kijken zonder oordeel. Sterker nog, om de mooie binnenkant te zien die verstopt zit onder dat wat het meest zichtbaar is. 

Op een van mijn vorige blogjes schreef Henk deze reactie: "Wat je erg vaak ziet is een soort van 'wip-wap-relatie': degene die de dupe is van het gedrag van een persoon met narcistische kenmerken schiet door in het oordeel. Hoe begrijpelijk ook, je wordt van slachtoffer dan op een bepaalde manier ook dader. En daarmee ben je ook weer gevangen. Het is maar weinig mensen gegeven om écht te genezen: de ander zoveel mogelijk kunnen loslaten". 

Dit is wat ik heb ervaren. Ik ben me eerst bewust geworden dat het gedrag van mijn man niet iets was waar ik in mee hoefde te gaan. Dit was een noodzakelijke fase en een hele kluif. Tijdens de periode waarin ik mij begon los te maken van deze emotionele slavernij werd het gedrag echter vele malen heftiger, en daarmee lag het voor mij voor de hand om hem te veroordelen en de schuld bij hem te leggen. Dit is inderdaad meer dan begrijpelijk, maar het is niet de oplossing, en Henk zegt terecht dat ik daarmee ook dader werd op een bepaalde manier. En nog steeds gevangen bleef.

Het echte genezen is gekomen doordat ik dit oordeel heb mogen loslaten. 

Waarom schrijf ik dit nu? Omdat ik hier heel duidelijk over wil zijn. Ik wil een ander geluid laten horen. Het ligt heel erg voor de hand om vast te houden aan een oordeel over de ander (het is een narcist, hij manipuleert, hij dit en hij dat), om te verkondigen dat het maar het beste is om "no contact" te gaan, hem te negeren, terug te manipuleren, etcetera, en dan ook nog te denken dat je daar een lintje voor verdient. Terwijl dit juist dingen zijn die je belemmeren in je genezing.

Let wel: ik beweer nadrukkelijk niet dat je mee moet gaan in gedrag waar je zelf niet achter kunt staan. Dat je dingen moet doen omwille van de lieve vrede. Dat je hem gelijk moet geven als dat niet goed voelt. Dat je moet doen wat hij zegt, of iets niet moet doen als hij het verbiedt. Dat zijn allemaal dingen die horen bij emotionele slavernij, of codependency, of ontrouw zijn aan de stem in je hart, of hoe je het ook noemt. Hoe je het ook noemt, dat is ongezond. 

Ik hoop dat ik mijn punt heb gemaakt. Dan pak ik nu de ballon weer op.

Narcisme: bewustwording

 

Het eerste boek dat ik las, is het boek van Wendy Behary: Waarom gaat het altijd over jou? Ik begon het boek te lezen, maar het werd al gauw ongemakkelijk, want de schrijfster vertelt je namelijk al snel dat jij zoveel problemen hebt met je vermeende narcist omdat je zelf patronen hebt die getriggerd worden. Ze beschrijft hoe beide partners in zo'n relatie vastzitten in patronen vanuit het verleden, en hoe ze dat beiden in stand houden door hun gedrag, ook al is dat gedrag erop gericht om de problemen juist te voorkomen of op te lossen.

Ze schrijft aan de hand van voorbeelden uit haar eigen praktijk hoe dit werkt, en veel ervan was voor mij pijnlijk herkenbaar.
Ik kwam voor het eerst in aanraking met het idee dat het gedrag van mijn man veel minder expres negatief en destructief zou kunnen zijn dan ik zelf dacht. Ik leerde zien dat er een diep beschadigd kind verstopt zat achter die dikke muur van beton, een kind dat ik niet kon bereiken.

De schrijfster geeft heel nuttig advies hoe je kunt reageren op de meest lastige situaties, hoe je compassie kunt hebben voor de ander, en nieuwe manieren vindt om te reageren die niet meer gedicteerd worden door je eigen schema's en patronen uit je verleden.

Dit boek las ik in een vrij vroeg stadium van mijn verhaal. Het heeft me geholpen om in te zien dat narcisme iets serieus is. Dat het een oorzaak heeft die buiten de schuld van de persoon valt. Dat het waarschijnlijk niet zal verdwijnen. En dat ik mijn weg ermee zou moeten vinden - en dat dit mogelijk was. En... dat ik misschien zelf ook wel vastzat in destructieve patronen.


Het boek van Martin Appelo: Een spiegel voor narcisten vind ik ook een echte aanrader als je meer over narcisme wilt weten. Dit boek las ik in een veel later stadium dus ik heb het niet gebruikt in mijn eigen bewustwording, maar het verdient wel een plekje hier.

Martin Appelo is psychotherapeut en hij zegt zelf ook een narcist te zijn. Hij beschrijft op een prettige manier hoe narcisme kan ontstaan. Een ingrediënt is veel te weinig of juist veel te veel moederliefde in de eerste levensjaren. Een ander ingrediënt komt in beeld als het kind op onderzoek uit wil gaan en hierin veel te veel of juist helemaal niet begrensd wordt. Dit kan volgens hem resulteren in drie vormen van narcisme, en hij legt deze beschrijvingen naast de biografieën van een aantal bekende Nederlanders.

Ik vind het verhelderend, ook omdat hij laat zien wat er bij deze mensen heeft gewerkt en wat niet.

Achterin het boek staat een hoofdstuk met tips voor mensen die met narcisten samen moeten werken of leven. Goede tips. 

Oké, de ballon lag in mijn hand en ik gooide hem niet direct weg. Eerst werd hij opgeblazen, daarover de volgende keer  meer.

Over narcisme in mijn belevingswereld

 Mijn grootste worstelpunt is of ik het woord narcisme zou gebruiken. Maar ook al staat dat woord niet in het woordenboek van mijn ideale wereld, het heeft wel een grote rol gespeeld in de afgelopen jaren van mijn leven en daar wil ik eerlijk over zijn.

Het lastige is dat ik het woord verbind aan degene met wie ik trouwde. Dat ik noch hem, noch de kinderen die wij samen hebben gekregen tekort wil doen doordat de term beschuldigend kan klinken. En dat is mijn bedoeling niet. Maar zoals ik zelf begrip heb gekregen juist door te durven denken, conclusies te durven trekken, sommige conclusies te durven loslaten, et cetera, en heb ervaren hoe heilzaam dit allemaal is geweest, wil ik dit opschrijven. Gewoon in alle eerlijkheid, en met respect voor alle anderen, en voor het stadium waarin zij zich bevinden.

Oké, narcisme dus. Het gebruik van dit woord is voor mij als een ballon die in mijn handen werd gelegd, die langzaam werd opgeblazen tot hij helemaal op knappen stond, werd dichtgeknoopt, een tijdje in mijn leven bleef hangen, en, zoals dat met ballonnen gaat, toch op een of andere manier lucht verloor en slapper werd en uiteindelijk in de prullenbak werd gegooid.

Als ik nu aan jullie alleen maar de uitkomst vertel: dat ik deze ballon in de prullenbak heb gegooid en dat verklaar met Byron Katie en Marshall Rosenberg, dan heeft mijn verhaal veel minder kracht dan wanneer ik ook het voorafgaande vertel: het krijgen van de ballon, het opblazen, het in mijn leven hangen.

Ik heb lang getwijfeld of ik dit kon. Om te oefenen, ben ik begonnen te schrijven in diverse Facebook-groepen waar ik lotgenoten ontmoette, maar onder een andere naam. Want ik wilde vooral mijn kinderen niet ergens mee opzadelen: "mijn moeder geeft mijn vader de schuld, ze zegt dat hij een narcist is en dat zijzelf alles goed doet". En juist omdat het deels waar was (ik zat in de periode dat ik hem zag als narcist), zou dat erg lastig te ontkrachten zijn, helemaal als zo'n kind dichtslaat en er niet over wil praten. Onder een andere naam voelde ik me toch vrijer, en het heeft me lange tijd geholpen. Nu geloof ik dat het tijd is om zelf open te worden. Dat betekent ook dat ik in de bewuste groepen uit de anonimiteit kom en als mezelf verder ga.

Het woord narcisme gebruik ik nog steeds, net als het woord codependentie. Het zijn beide (opvallend op elkaar lijkende) pakketjes met gereedschappen die mensen (onbewust) uitkiezen om zich staande te houden in het leven. Op dit moment vind ik dat het iets toevoegt om de woorden wel te gebruiken, omdat er zulke grote groepen mensen zijn die deze woorden als uitgangspunt gebruiken, en omdat ik graag contact met die mensen wil leggen. Daarom gebruik ik ook hun taal.

Goed, de basis is gelegd. Morgen vertel ik hoe de ballon in mijn handen werd gelegd.

Het groene en het blauwe poppetje

 Er waren twee poppetjes, Groen en Blauw. Groen was prachtig op zijn manier, helemaal groen en hij was gelukkig zo. Blauw was ook prachtig op haar manier, helemaal blauw en ook gelukkig. Groen en Blauw leerden elkaar kennen. Groen wilde dat blauw net zo gelukkig zou worden als hij. Daarom zei hij tegen Blauw: ik weet wat goed is, ik ben namelijk groen en ik ben gelukkig. Jij moet ook groen worden, dat is goed voor jou. En Blauw dacht: ik hou van Groen, laat ik dat maar doen, want wat maakt het eigenlijk uit? En zij werd groen. Nu waren ze allebei groen, en er waren geen problemen tussen hen.

Als ik dit verhaal aan mijn kinderen vertel, dan vraag ik aan hen: wie was hier de goede en wie de verkeerde? En - gelukkig - alle kinderen aan wie ik het vroeg, zeiden: ze waren allebei niet goed bezig. Het is niet goed om een ander te overheersen, maar het is óók niet goed om je te laten overheersen. Allebei precies even destructief.

Je kunt er behalve een kleur ook diagnoses aan hangen. Hoeft niet, het helpt namelijk niet. Maar omdat ik toch het woord codependentie heb gebruikt, hang ik die wel aan het blauwe poppetje. En hiermee wordt hopelijk duidelijk hoe destructief het is als je een blauw poppetje bent die omwille van de lieve vrede groen wordt.....