Puppy en opvoeden

 

Eigenlijk heb ik altijd gedacht dat er qua opvoeding een verschil zat tussen honden en kinderen. Ik dacht dat het bij honden nodig was om ongewenst gedrag te straffen. Veel dacht ik hier nooit over na, omdat we zelf geen hond hadden.

Maar toen ik serieus ging lezen over het opvoeden van puppy's, werd ik prettig verrast door wat er te vinden is. Net als bij kinderopvoeding ontwikkelen de inzichten op het gebied van hondentraining ook. En die lijken verrassend veel op de inzichten van Alfie Kohn die hij beschrijft in het boek Onvoorwaardelijk ouderschap, waar ik zo enthousiast over ben.

Neem bijvoorbeeld bijten. Eigenlijk is het heel simpel en kun je leren van hoe het in de natuur gaat, in het nest waarin ze worden geboren. Bijt er eentje iets te hard, dan loopt de ander gewoon weg en geeft daarmee de boodschap: met jou wil ik niet meer spelen als je zo hard bijt. Om het een paar rustige seconden later weer gewoon te proberen. Zo gaat het met onze puppy ook. Hij moet nog leren hoe hard hij mag bijten bij het spel. We hebben met het hele gezin besproken hoe we dit aanpakken: bijt hij te hard naar je zin, dan zeg je "au", en zet je hem weg. Dat deze boodschap duidelijk is, heeft onze Kerbo al begrepen, want hij bijt duidelijk minder hard. 

Voor de jongens vind ik het fantastisch dat ze dit mogen meemaken. Want dit is precies de boodschap die ik hen wil leren - al had ik dat liever gedaan toen ze zelf nog "puppy's" waren. Doet een ander iets wat je niet meer fijn vindt, dan beslis je zelf om eruit weg te stappen, helemaal als de ander niet wil stoppen. En je gaat er niet op slaan als de ander niet wil stoppen. 

Ik ben er blij mee. Want in plaats van dat de jongens ervaren dat ze zelf iets moeilijks moeten leren (namelijk het gedrag van de ander loslaten), zien we het nu met elkaar gebeuren bij dit nieuwe wezentje. 

Het valt allemaal zo mooi in elkaar, ik ben er blij mee!

Onvoorwaardelijk ouderschap

Het zat er dik in dat ik dit boek zou kopen. De lastig te lezen Engelse dikke pil over straffen en belonen (punished by rewards) heb ik vervangen door deze Nederlandse vertaling van zijn andere boek Unconditional parenting. Dit leest gelukkig veel makkelijker, al heb ik er alsnog veel tijd voor uitgetrokken om dingen te laten bezinken.

Het boek staat inmiddels vol met onderstrepingen van mijn kant, dat maakt het vrij eenvoudig om nu wat door te geven wat voor mij belangrijk is in dit boek:

Alfie nodigt ons uit om even pas op de plaats te maken, en helemaal bij het begin te beginnen en bedenken wat we eigenlijk met onze kinderen willen. Wat zijn onze doelen voor de lange termijn? Willen we mensen van ze maken die gehoorzaam alles doen wat hen wordt opgedragen en niet moeilijk doen, of willen we dat ze opgroeien tot verantwoordelijke mensen, die keuzes kunnen maken die zowel voor henzelf als voor hun omgeving uitwerken wat ze willen?

De boodschap die wij onze kinderen geven, komt voor het grootste deel uit wat wij ze voorleven. We zouden kunnen denken dat als we een preek houden over welk onderwerp dan ook, dat we ze daarmee hebben ingeprent wat belangrijk is, maar véél belangrijker is wat we zelf doen. En dat kan wel eens een heel andere boodschap zijn.

Kohn neemt ruim de tijd om de negatieve gevolgen van voorwaardelijk ouderschap uit te leggen. Wat het doet met een kind als het apart wordt gezet (zonder dat het dit zelf wil). Wat je eigenlijk uitwerkt bij je kind als je beloningen geeft voor goed gedrag (je traint daarmee je kind om de motivatie te halen uit de beloning, terwijl je veel liever zou willen dat je kind motivatie haalt uit het effect van het goede gedrag op zichzelf en op anderen).
Hij schrijft over dwingend ouderschap. Controle willen hebben. Wat voort zou kunnen komen juist uit de angst om te toegeeflijk te zijn...

Over het geven van straffen is Kohn uiteraard duidelijk. De les die kinderen uit een pak slaag kunnen halen, is dat "je je zin kunt krijgen bij mensen die zwakker zijn dan jij, door ze pijn te doen". Ik vond het pijnlijk om te lezen wat hij schrijft over het geven van waarschuwingen vooraf, waardoor kinderen 'hadden kunnen weten dat hun gedrag bestraft zou worden', omdat ik deze methode zelf ook heb toegepast en dat nog liefdevol vond ook. Natuurlijk is het nóg slechter als er onvoorspelbaarheid zit in je straffen, of onduidelijkheid.
Uit het boek De vijf talen van de liefde voor kinderen, waar ik altijd zeer opgetogen over ben geweest, heb ik geleerd hoe je straf (of een consequentie) kunt geven in liefde. Dit was zeker een stap in de goede richting, maar Alfie Kohn heeft mij overtuigd dat er nog meer stappen de goede richting op zijn. En als je die stappen weet, dan zie je ook ineens hoe schadelijk de andere 'goede/betere' methode was. Dat soort regels ('als jij x doet, gebeurt er y met jou') brengen een boodschap van wantrouwen over: 'ik denk niet dat jij het juiste zal doen zolang je niet bang bent voor straf. Dat maakt dat kinderen denken dat ze gehoorzamen omwille van extrinsieke redenen, en benadrukt hun machteloosheid'.

En zo gaat het maar door. Hoofdstuk na hoofdstuk. En ik herken mijzelf  op pijnlijke wijze in wat hij schrijft, óók (of misschien wel vooral) als ik terugdenk aan mijn eigen opvoeding.

DUS. Wat dan wel?
Hoe lastig ik het ook vond om hier te komen, hoe logisch is het nu voor mij geworden, om te snappen hoe dan wel. Eigenlijk word je als ouder een soort coach voor je kind. Je erkent zijn eigen autonomie, en je helpt hem stap voor stap, op zijn eigen niveau, te beseffen wat zijn keuzes voor gevolgen hebben. Voor hemzelf en voor zijn omgeving.
Stop met het zoeken naar manieren om je kind te laten doen wat jij wilt. Dat werkt namelijk niet. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je onverschillig wordt voor je kind en nooit meer ingrijpt. Gedrag wat echt niet kan laten gaan, dat is óók niet de bedoeling. De manier waaróp je ingrijpt, dat is waar het om gaat. Zonder veroordeling voor het kind ('jij bent stout als je slaat'), maar met begrip voor het gevoel van het kind. Het kind slaat namelijk niet voor niks. Als je dat gevoel valideert, dan kun je daarna samen met het kind kijken hoe het ook kan. En zo heeft het kind een enorm waardevolle les geleerd.

Zo opvoeden vraagt om een hoge mate van persoonlijke ontwikkeling. Je moet het eerst zelf begrijpen voordat je het kunt overbrengen. Veel ouders zouden hier een stuk ontwikkeling kunnen of moeten inhalen. Maar is dat niet juist fijn? Levert dat geen dubbele, of zelfs veelvoudige winst op? Voor jouzelf, voor je kind, én voor alle anderen in je omgeving?

Niet belonen en ook niet straffen - wat dan wel?

 Jaaaaaa, ik hoop niet dat je dacht dat dit in één simpele blogpost kan worden uitgelegd. Het lezen van de ideeën van Alfie Kohn op dit gebied zijn een feest der herkenning voor mij, vanuit wat ik gelezen heb over geweldloos communiceren en dergelijke benaderingen.

Uitgangspunt bij opvoeding is: wat wil je op de lange termijn? Wil je dat je kinderen zich ontwikkelen tot verantwoordelijke volwassenen, die zelf hun keuzes kunnen maken en daarbij rekening houden met de mensen om hen heen?
Als je beseft dat zowel beloningen als straffen misschien op korte termijn verlichting brengen, maar niets bijdragen voor de lange termijn, dan is de vraag uiteraard: wat dan wel?

En dat is nou net lastig in één stukje tekst te vangen. Ik zal hieronder de stukjes weergeven die mij in het boek opvielen, waarbij ik het zelf naar het Nederlands vertaal:

"Volgens mij zijn er twee fundamenteel verschillende manieren waarop je kunt reageren op een kind dat iets verkeerd doet. De ene is om een straf uit te delen, of consequentie toe te passen. De andere is om de situatie te zien als een gelegenheid om het kind iets bij te brengen of het probleem samen op te lossen. Je reactie hierbij is niet: 'je hebt je slecht gedragen, dus nu krijg je straf', maar: 'er is iets fout gegaan, wat kunnen we daaraan doen?'
De laatste vertegenwoordigt een andere manier van kijken en reageren, en er zijn redenen te over om deze manier te verkiezen. Het gebruik van macht om een ander iets aan te doen wat niet plezierig is, is een intrinsiek verwerpelijke manier van met mensen omgaan, en helemaal met kinderen. Als er een manier is om dit te voorkomen, lijkt het voor de hand liggend dat we dat moeten doen. Wat meer is, samen werken om problemen op te lossen laat zien dat je vertrouwen hebt in het kind. Het zegt: 'ik denk dat wanneer jij begrijpt wat hier belangrijk is (when you understand the moral issues involved), en als je de noodzakelijke vaardigheden hebt, dat je dan verantwoordelijk handelt'. Dit denken zet een gunstige spiraal in werking: hoe meer we vertrouwen, hoe meer denkbaar het is dat een kind naar dat vertrouwen leeft."

Dit is nog steeds geen antwoord op de vraag wat dan wel. En dat vind ik eerlijk gezegd ook lastig samen te vatten. Wat voor mij wel duidelijk is, is dat je eigenlijk al je vooringenomen standaarden opzij kunt zetten, op de resetknop drukken en opnieuw beginnen. Denk aan het gedrag van je kind dat jou stoort. Is het echt een probleem? En waarom? Waarom moet hij zich houden aan mijn regels en standaarden? Waarom doet hij dit eigenlijk? Ik merk dat als ik op deze manier ga denken, dat ik dan veel meer in verbinding kom met mijn kind dan wanneer ik eenzijdig vaste regels opstel met consequenties als ze niet worden gehouden. Wat niet betekent dat ik het kind zijn gang moet laten gaan. Ik kan samen met het kind benoemen wat er gebeurt, hem laten zien welke gevolgen hij mogelijk over het hoofd heeft gezien (bijvoorbeeld dat iemand anders er last van heeft), en samen bespreken hoe het ook kan.

Alfie Kohn schreef dit boek toen hij zelf nog geen kind had. De uitgave die ik heb, is een 25-jarig-jubileumuitgave met een fikse toevoeging, waarin hij het heeft over zijn eigen ervaringen als ouder. Hij geeft eerlijk toe dat hij kan begrijpen dat het soms wel erg verleidelijk is om te verleiden met een beloning of te dreigen met een consequentie, maar dat hij toch geen enkel woord van zijn hele dikke boek wil terugnemen, en er meer dan ooit achterstaat.

Ik geloof dat ik het hier maar bij laat wat dit boek betreft. Uiteindelijk gaat het om het principe en niet om de uitwerkingen daarvan (zoals in dit boek in de omgang tussen werkgever en werknemers, en leerkrachten en leerlingen). En dat principe blijkt - alweer! - eigenlijk toch weer heel simpel te zijn: alle laagjes eraf pellen tot je bij de kern komt. Verbinding in plaats van machtsstrijd. Niet: hoe krijg ik mijn kind zover dat hij ... doet, maar: welk voorbeeld geef ik hem? En onderschat dit niet: het is mijn eigen (coachings)ervaring dat juist het gedrag van ouders de kinderen programmeert. En daarover schrijft Alfie Kohn ook. Als jij als ouder onverschillig bent bij het zichtbare verdriet van een medemens, dan leert jouw kind dat. Als je dan tien minuten later een preek houdt over een soortgelijke situatie op kinderniveau, zal je kind niet geneigd zijn om jou te geloven. Wat is het belangrijk om bewust te leven!

Belonen is ook straffen - over belonen

 Langzaam maar zeker vorder ik in het boek van Alfie Kohn. Het scheelt dat ik direct naar de hoofdstukken voor ouders ben gegaan. Er zijn ook algemene hoofdstukken aan het begin, en aparte hoofdstukken voor leerkrachten en voor werkgevers.

Alfie Kohn legt uit waarom hij belonen een vorm van straffen vindt. Als je al bekend bent met het principe vanuit de geweldloze communicatie, dat elk waardeoordeel destructief is, of het nu negatief of positief is, valt dit makkelijk te begrijpen en te aanvaarden.

Het is voor veel ouders - en ik heb dat ook vaak gedaan - heel verleidelijk om een kind te verleiden tot het doen van een taak door te beloven dat er daarna iets leuks gaat gebeuren, of iets lekkers tevoorschijn wordt gehaald. Vandaar ook het algemene idee dat belonen helpt. Maar hoe je het ook bekijkt, het is evengoed het uitoefenen van controle op het gedrag van een ander, en volgens Kohn draagt het er allerminst toe bij dat je kind zelfstandig leert denken en beslissen. (Als ik in mijn leven achterom kijk, zie ik daar ook wel het bewijs van). Het principe "doe dit en je krijgt dat" komt op mij nu volslagen belachelijk over, maar het trieste is dat het nog steeds aan alle kanten in de maatschappij wordt gebruikt...

Padvinders "moeten" elke dag een goede daad doen, zegt men. Dit kan natuurlijk een positief effect hebben, maar er zijn vast heel erg veel kinderen die alleen maar een goede daad verrichten als ze zeker weten dat iemand naar hen kijkt....

Het is overigens totaal niet verkeerd om kinderen iets leuks te geven. Dat wat het fout maakt, is dat we het leuke verbinden met hun gedrag.

Wat dan wel? Ik ga gauw verder lezen, dan kan ik er morgen hopelijk weer verder over schrijven.

Belonen is ook straffen - de uitwerking van straf

 Op dit moment lees ik het boek "Punished by rewards" van Alfie Kohn. Ik heb het gekocht omdat Marshall Rosenberg het ergens aanraadde in een van de workshops die online staan. Helaas vind ik het erg lastig om te lezen, Engelse vaktaal, maar ik sla me er toch moedig doorheen, omdat ik denk dat ik er wat aan ga hebben.

Want in mijn situatie, met zoveel verschillende instanties, kom ik in het professionele veld óók mensen tegen die nog de mening zijn toegedaan dat kinderen moeten doen wat hun ouders willen. En daarbij worden soms methoden gehanteerd die botsen met mijn ideeën. (Die methoden werken trouwens niet, dat had ik ze kunnen vertellen, maar het is ook goed als ze daar zelf achterkomen).

Net zoals elk oordeel, zowel positief als negatief, een plekje aangeeft op een schaal van goed naar fout, en Rosenberg heel goed kan uitleggen waarom óók "positieve" oordelen niet brengen wat je echt wilt, zo kun je ook denken over belonen en straffen.

Eerst over straffen: Alfie Kohn had mensen gevraagd om terug te denken aan een keer (of meerdere) dat zij als kind zijn gestraft, en wat dit hen had gebracht. Dit heb ik zelf uiteraard ook gedaan. Ik kan me niet veel straffen herinneren want ik was als kind bijzonder meegaand. Maar ik heb wel één zeer levendige herinnering aan een straf die ik heb gekregen:

Ik was een jaar of 4 à 5 denk ik. Mijn broer had me leren lezen, en voor mijn verjaardag had ik een setje gekregen met letters die je in een bord met gaatjes kon prikken, om zo woorden te vormen. In ons gezin gold de regel dat we geen vieze woorden mochten zeggen. Poep en pis waren verboden woorden, en er stond ook een straf op. Nu dacht ik met mijn slimme kleuterverstand dat zeggen iets anders was dan schrijven. Ik prikte netjes de letters P O E P  op het bord, hield ook een S achter de hand, en liep naar de keuken om het aan mijn moeder te laten zien. Mijn moeder zag zich genoodzaakt om de consequentie uit te voeren die ze zelf had bedacht, en het hielp me niet of ik al snel één van de P's voor de S inwisselde en liet zien dat er eigenlijk P O E S stond (of soep, dat weet ik niet meer). Het mocht niet baten, ik moest mijn mond spoelen met zout water. Dat was heel vies. En ik voelde me vooral verongelijkt.

Ik ben wel vaker gestraft, in ons gezin werden er ook tikken uitgedeeld en ik heb die wel eens gekregen, maar heb geen flauw idee meer waarvoor. Wat ik wel weet, is dat ik er hooguit het gevoel aan heb overgehouden dat mijn ouders me niet begrepen.

Kohn kreeg veel (vaak heel schrijnende) verhalen te horen, er zat er niet ééntje tussen waar de persoon in kwestie aangaf dat de straf hem of haar tot een beter mens had gemaakt. De positieve verhalen kwamen van mensen die juist NIET gestraft waren, maar te maken hadden met een leraar of ouder die hen met begrip en vriendelijkheid had behandeld.

Ik ben zeer benieuwd naar wat Kohn verder te zeggen heeft, maar ben zelf ook nog niet verder gekomen in het boek dan dit....